تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٩٦ - شرح آيات

مى‌شوند، و از اين حقيقت كه از ياد برده‌اند و تنها در هنگام مرگ آن را كشف مى‌كنند غافل مى‌مانند فَكَشَفْنا عَنْكَ غِطاءَكَ فَبَصَرُكَ الْيَوْمَ حَدِيدٌ «پس پرده از پيشت برداشتيم و امروز چشمى تيز بين دارى». [١٨] تلاش انسان براى تصحيح مسير خود پرداختن به عمل صالح، هنگامى سودمند است كه گرفتار نتايج عملى خطاهاى خود نشده باشد، ولى چون عذاب به او رسيد وسيله‌اى براى نگاهدارى خود از آن به دست نخواهد آورد، مخصوصا اگر اين عذاب از جانب خدا رسيده باشد.

ما لَهُ مِنْ دافِعٍ‌ «دور كننده‌اى براى آن وجود ندارد.» [٩- ١٠] اين انسان ضعيف و محدود به چه قدرتى ممكن است برسد كه حتى بتواند با خدا به چالش پردازد و عذاب او را از خود دور كند؟ مگر خيال مى‌كند كه آن عذاب و خشمى است كه از انسانى همچون خودش صادر شده و جلوگيرى از آن امكان دارد؟ هرگز چنين نيست ... از هيبت و عظمت چنان است كه آسمان با چنان عظمت و ستبرى را كه تصوّر آن از عقلهاى ما خارج است به لرزه درمى‌آورد، و كوه‌هاى ريشه‌دار در زمين را از جاى خود مى‌كند.

يَوْمَ تَمُورُ السَّماءُ مَوْراً «آن روز كه آسمان با سرعتى هولناك به حركت درمى‌آيد.» پاره‌اى از آن در پاره ديگر داخل مى‌شود، به همان گونه كه دريا در تموج خود چنين مى‌شود، چيزى كه هست مور حركت سريعى بدون سر و صدا است.

وَ تَسِيرُ الْجِبالُ سَيْراً «و كوه‌ها روان مى‌شوند روان شدنى.» و با تدبّر در قرآن به اين نتيجه مى‌رسيم كه كوه‌ها در روز قيامت، از سه مرحله مى‌گذرند و سه حالت پيدا مى‌كنند، از اين قرار

نخست: حركت از جاى خود و به راه افتادن، همچون در اين آيه، و نيز در گفته ديگر خداوند متعال وَ إِذَا الْجِبالُ سُيِّرَتْ‌ «و در آن هنگام كه كوه‌ها به راه‌