تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٤٣٥ - شرح آيات
اولا: اتراف. خداى تعالى گفت
إِنَّهُمْ كانُوا قَبْلَ ذلِكَ مُتْرَفِينَ «آنان پيش از اين از مترفان و ولخرجان بودند.» گفتند: ترف النبات، يعنى آب گياه فراوان و پر آب شد و صاحب نعمت را از آن روى مترف مىخوانند كه نعمت در نزد او فراوان است و تر و تازگى نعمت بر او مشاهده مىشود، و شايد هر صاحب نعمتى مترف ناميده نشود، بلكه اگر در توجه به خود بيش از حد اهتمام ورزد و نعمت را هدف اساسى خود قرار دهد بدين نامش بخوانند، و آيات قرآن مكرر به نكوهش اين گروه مىپردازد و از صفات زشت آنان ياد مىكند كه برجستهترين آنها كفر ورزيدنشان به هر/ ٤١٧ رسالت تازه است.
خداوند متعال گفت وَ ما أَرْسَلْنا فِي قَرْيَةٍ مِنْ نَذِيرٍ إِلَّا قالَ مُتْرَفُوها إِنَّا بِما أُرْسِلْتُمْ بِهِ كافِرُونَ «و به هيچ شهرى فرستادهاى نفرستاديم مگر اين كه مترفان آن شهر گفتند كه: ما به آنچه شما با آن فرستاده شدهايم كافريم»، [٧٤] و اينان نعمت را قبله خود قرار مىدهند و هر جا كه باشد به آنجا رو مىكنند، و اين عمل بالطبع آنان را به سوى انواع گوناگون ستم و انحراف و گناه مىكشاند، چنان كه خداى تعالى گفت وَ اتَّبَعَ الَّذِينَ ظَلَمُوا ما أُتْرِفُوا فِيهِ وَ كانُوا مُجْرِمِينَ «و پيروى كردند ستمگران از آنچه در خط اتراف آن افتاده بودند و از بزهكاران شدند»، [٧٥] و همچنين بر آنچه در آن به اتراف پرداخته بودند سخت اعتماد كردند، و به هيچ تلاشى براى انجام دادن كارهاى صالح و شايسته نپرداختند وَ قالُوا نَحْنُ أَكْثَرُ أَمْوالًا وَ أَوْلاداً وَ ما نَحْنُ بِمُعَذَّبِينَ «و گفتند كه: ما مال و فرزند فزونتر داريم، و عذاب نخواهيم شد»، [٧٦] و بلكه بر گمراهى و گنهكارى خويش افزودند، و در نتيجه هر چه بيشتر نعمت بهره ايشان مىشد به آتش نزديكتر مىشدند، و خداى عزّ و جلّ گفت إِنَّما نُمْلِي لَهُمْ لِيَزْدادُوا إِثْماً وَ لَهُمْ عَذابٌ مُهِينٌ «ما به ايشان مهلت مىدهيم تا بر گناه خود بيفزايند و گرفتار
[٧٤] - سبأ/ ٣٤.
[٧٥] - هود/ ١١٦.
[٧٦] - سبأ/ ٣٥.