تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٤٥٤ - شرح آيات

در برابر رشد و نمو خويش چاره‌اى جز تسليم شدن به او نداشتيم، چه اين كار به دست ما بسته نبود، بلكه به اراده‌اى بيرون از اختيار ما بستگى داشت كه اراده خداى عزّ و جلّ است، و ما توانايى آن نداريم كه از رشد سرمويى در سرمان يا گوشه ناخنى در انگشتمان جلوگيرى يا آن را محدود كنيم، چه نمو آنها خارج از اراده ما است.

[٦٠- ٦١] از حقيقت خلق آيات ما را به جهان مرگ نزديك مى‌كند كه آن نيز بر ما فرض شده است و ما از اجل خود هيچ آگاهى نداريم. و اگر بر ما وارد شود به هيچ وجه توانايى بر جلوگيرى از آن نيستيم، و اگر ما خود آفريننده خويش بوده‌ايم، چرا چنان نيافريده‌ايم كه مرگ نتواند ما را از ميدان زندگى بيرون كند؟

بنا بر اين مرگ و زندگى آفريده پروردگار ما است، و هر وقت و هر كجا كه بخواهد موجودى را مى‌آفريند يا از صحنه زندگى بيرونش مى‌برد.

نَحْنُ قَدَّرْنا بَيْنَكُمُ الْمَوْتَ‌ «ما مرگ را ميان شما برقرار و مقدّر كرده‌ايم.» پس به حكمت الاهى دقيق صورت مى‌گيرد، و على رغم اين كه بشر در معرض اشكال گوناگونى از مرگ دسته جمعى از راه و با و جنگها، يا انفرادى بر اثر سببهاى طبيعى قرار دارد، شماره افراد بشر پيوسته رو به افزايش است و توازنى براى محفوظ ماندن جنس فراهم آمده است. و اگر بنا بود مرگ بدون حكمتى صورت پذير شود، شايد اكنون مدتهاى دراز بود كه زندگى انسان از سطح زمين رخت بربسته بود، همچون در طوفان نوح (ع)، بلكه تقدير كننده مرگ در ميان مردم خدا است و با آن ايشان را مقهور مى‌كند وَ هُوَ الْقاهِرُ فَوْقَ عِبادِهِ وَ هُوَ الْحَكِيمُ الْخَبِيرُ «و او بر بندگان خويش مسلط است و حكيمى آگاه»، [١٠٨] فَإِذا جاءَ أَجَلُهُمْ لا يَسْتَأْخِرُونَ ساعَةً وَ لا يَسْتَقْدِمُونَ‌ «پس چون زمان پايان زندگى و مرگشان فرا رسد، به اندازه ساعتى پس و پيش نخواهد افتاد». [١٠٩]