تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٣٤ - شرح آيات

اين آيه سخن از اكثريت «يا معشر» است و به همين سبب جن را كه شمار بيشترى دارد مقدم داشته است. و ظاهرا سبب ذكر جنّ در اين سياق آن است كه

١- قرآن رسالت جهانى عام و فراگير است، و به همان گونه كه در آن انسان مورد خطاب قرار گرفته گروه جنيان نيز مخاطب بوده‌اند، چه اين هر دو گروه براى يك منظور آفريده شده‌اند كه آن هم عبادت و پرستش است وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ‌ «جنّ و انس را جز براى آن كه عبادت كنند نيافريدم»، [٦٧] به همان گونه كه آتش دوزخ براى كسانى از اين هر دو گروه آفريده شده است كه عصيان و نافرمانى كنند وَ لكِنْ حَقَّ الْقَوْلُ مِنِّي لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنَ الْجِنَّةِ وَ النَّاسِ أَجْمَعِينَ‌ «ولى سخن استوار شد از من و جهنم را از جن و انس هر دو پر خواهم كرد»، [٦٨] بدين گونه قرآن براى هر دو گروه نازل شده است. و در قرآن اشاره‌هايى آشكار به اين حقيقت وجود دارد، از جمله قُلْ أُوحِيَ إِلَيَّ أَنَّهُ اسْتَمَعَ نَفَرٌ مِنَ الْجِنِّ فَقالُوا إِنَّا سَمِعْنا قُرْآناً عَجَباً* يَهْدِي إِلَى الرُّشْدِ فَآمَنَّا بِهِ وَ لَنْ نُشْرِكَ بِرَبِّنا أَحَداً ... وَ أَنَّا مِنَّا الصَّالِحُونَ وَ مِنَّا دُونَ ذلِكَ كُنَّا طَرائِقَ قِدَداً ... وَ أَنَّا لَمَّا سَمِعْنَا الْهُدى‌ آمَنَّا بِهِ فَمَنْ يُؤْمِنْ بِرَبِّهِ فَلا يَخافُ بَخْساً وَ لا رَهَقاً ...»، [٦٩] و ندايى جهانى همچون نداى قرآن جز شايسته پروردگار صاحب عزّت نيست، و حتى انسان، هر اندازه هم كه چشم داشت جهانى داشته باشد، راهى براى طرف خطاب قرار دادن جن ندارد، و شايد بشر روزى به مقامى برسد كه در تراز تعاون با جنيان قرار گيرد، چنان كه براى سليمان نبى (ع) بنا بر گفته قرآن چنين شد قالَ عِفْرِيتٌ مِنَ الْجِنِّ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَنْ تَقُومَ مِنْ مَقامِكَ‌ «ديوى از جنيان گفت كه من آن را، پيش از اين كه/ ٣٢٤ از جاى خود برخيزى، برايت خواهم آورد». [٧٠] ٢- هدف وحى از اين برانداختن يكى از نظريه‌هاى نادرست بود كه‌