تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٥٢ - شرح آيات
گشود كه پهناى آن همچون پهناى آسمانها و زمين است.
بدين گونه سياق بر آيات اين سوره رنگ و حالت جفتى و دو تايى مىزند (خورشيد و ماه و ستاره و درخت، و آسمان و ميزان، و ميوه و خرما، و دانه و ريحان، و انس و جان، و گل خشك و آتش، و دو دريا، و لؤلؤ و مرجان) تا بدين وسيله از دو گونه از مردم درباره رفتارى كه انجام مىدهند و جزايى كه از خدا دريافت مىكنند با ما سخن گويد: يكى مجرمانى كه از دلهاى خود ترس از آفريدگار را زدودهاند و به انجام دادن منكرات پايان نمىدهند، و ديگرى در مقابل آنان است خائنان و ترسندگان از خدا كه ترس از خدا آنان را چنان پاك و پاكيزه نگاه داشته است كه پيكان تازه در كمان نهاده چنان پاك است.
اين روش جارى در كتاب پروردگار ما است كه از تفاوت ميان متقيان و فاجران به ميانجيگرى تفاوتهاى موجود در ميان چيزهاى مختلف براى ما سخن مىگويد كه فهم ما به اين تفاوت هر چه بيشتر ذهنى ما شود و به آثار آن در آخرت بهتر توجه پيدا كنيم.
اين دو دوگانگى كه به آيات سوره الرحمن رنگ خاص بخشيده، فايدهاى ديگر نيز دارد، و آن علم پيدا كردن به اختلافهاى ميان چيزها است، پس در آن هنگام كه شخصى نادان است، چيزهاى متفاوت را به رنگ واحد مىبيند، ولى هر چه به علم نزديكتر شود، تفاوتها براى او بيشتر و بهتر آشكار مىشود، چنان كه همه گازها براى انسان در زير پرچم نام گستردهاى قرار مىگيرد كه هوا است، در صورتى كه علم تا كنون صدها نوع از گاز را به ما شناسانده است، و نيز اين دو گانگى ما را به نيازمندى هدايت مىكند، بدان سبب كه هر دو تا و جفتى به كسى نيازمندند كه مدبّر امر ايشان باشد، و اين دوتاييگرى ميان دو آفريده ما را به دوتاييگرى مطلق ميان مخلوق و خالق رهبرى مىكند.
وَ لِمَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ جَنَّتانِ «و براى كسى كه از مقام پروردگارش بترسد، دو بهشت است.»/ ٣٤١ آنان خدا را تنها براى ترس از آتش نمىپرستند و نه به طمع بهشت