الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب چهارم مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٦٦ - مخالف بودن ضمير شأن و قصه با قاعده و وجوه آن

و نيز مؤيد ديگر گفتار ديگرى است از سيبويه در مثال كتبت اليه ان لا تفعل (باو نوشتم كه انجام مده).

وى مى‌گويد:

كلمه « لا تفعل» مجزوم است بنابر اينكه « لاء » لاء ناهيه باشد چنانچه مى‌توان آنرا منصوب خواند زيرا معناى « ان لا تفعل» لئلّا تفعل مى‌باشد و همچنين رفع آن نيز جايز بوده بنابر اينكه معناى آن انّك لا تفعل است.

مؤلّف گويد:

محلّ شاهد گفتار اخير است كه « لا تفعل» مرفوع باشد چه آنكه در اينفرض سيبويه ضمير را بمعناى شأن اخذ نكرده است.

شرح‌

قوله: انّه ملازم للافراد الخ: ضمير در « انّه » به كلّ واحد من الشّأن و القصّه عود مى‌كند.

قوله: و ان فسّر بحديثين او احاديث: مقصود از « حديث » قصّه مى‌باشد.

قوله: و اذا تقرّر هذا: مشار اليه « هذا » مخالف بودن ضمير شأن با قياس مى‌باشد.

قوله: علم انّه لا ينبغى الحمل عليه: ضمير در « انّه » بمعناى « شأن » بوده و ضمير در « عليه » به ضمير شأن و قصّه برمى‌گردد.

قوله: اذا امكن غيره: يعنى غير شأن و قصّه‌

قوله: انّه يراكم: آيه (٣٧) از سوره اعراف.

قوله: و الاولى كونه ضمير الشّيطان: ضمير در « كونه » به ضمير در « انّه » راجع بوده و اين عبارت يعنى « و الاولى تا آخر» نظريّه مصنّف كتاب مى‌باشد.

قوله: و يؤيّده: ضمير منصوبى به رجوع ضمير به شيطان برمى‌گردد.

قوله: انّه قرئ و قبيله: ضمير در « انّه » بمعناى « شأن » مى‌باشد.

قوله: و ضمير الشّأن لا يعطف عليه: « واو » حاليّه است.