الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب چهارم مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٦٣ - مخالف بودن ضمير شأن و قصه با قاعده و وجوه آن

فعل معلوم يا مجهول مى‌باشد.

ولى در اين كلام دو فساد مى‌باشد:

الف: تفسير ضمير بواسطه كلمه مفرد.

ب: حذف مرفوع فعل (فاعل يا نائب فاعل).

شرح‌

قوله: و لا يشاركه فى هذا: ضمير منصوبى در « لا يشاركه» به ضمير شأن و قصّه راجع بوده و مشار اليه « هذا » وجه دوّم مى‌باشد.

قوله: بمفرد له مرفوع: ضمير در « له » به مفرد راجع بوده و كلمه « له مرفوع» صفت است براى « مفرد » .

قوله: و هذا ان سمع: مشار اليه « هذا » به مثال مذكور راجع است.

قول: خرّج على انّ المرفوع: كلمه « خرّج » بصيغه ماضى مجهول بوده يعنى حمل مى‌شود.

قوله: لانّه فى نيّة التّقديم: ضمير در « لانّه » به مرفوع عود مى‌كند، بنابراين تقدير دو مثال چنين مى‌شود:

زيد كان قائما و عمرو ظننته قائما.

قوله: اسما لها: ضمير در « لها » به كان برمى‌گردد.

قوله: و التّفسير بالفعل مبنيا للفاعل: اين عبارت ناظر است به مثال « انّه قام».

قوله: او للمفعول: يعنى بالفعل مبنيا للمفعول و اين عبارت ناظر است به مثال « انّه ضرب» زيرا كلمه « ضرب » بصيغه مجهول مى‌باشد.

قوله: و فيه فسادان: ضمير در « فيه » به تجويز كوفيّون راجع است.

متن:

و الثّالث‌

انّه لا يتبع بتابع، فلا يؤكد، و لا يعطف عليه، و لا يبدل منه.