الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب چهارم مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٦٦ - رأى كسائى

جواب مصنّف از استدلال به آيه‌

مصنّف گويد از استدلال بآيه دو جواب داده شده:

اوّل: خبر انّ حذف شده و تقدير چنين است:

انّ الّذين آمنوا مأجورون يا آمنون يا فرحون.

بنابراين « صائبون » معطوف به اسم « انّ » قبل از استكمال خبر نبوده بلكه مبتداء مى‌باشد و ما بعدش خبر آن است.

و شاهد بر اين گفتار قول شاعر است كه مى‌گويد:

يعنى: اى دوست من آيا علاجى براى ما مى‌باشد پس من و شما اگر چه سخنى را بعشق و هوا ظاهر ننموديم ولى بيمار و مريض هستيم.

شاهد در خبر « انّى » است كه بقرينه خبر « انتما » كه « دنفان » است حذف شده و تقدير كلام چنين است: فانّى دنف و انتما دنفان.

مصنّف گويد:

ولى اين جواب ضعيف است زيرا طبق آن خبر از فقره اوّل حذف شده و شاهدش فقره دوّم مى‌باشد در حاليكه امر بعكس بوده و غالبا اينطور است كه بقرينه فقره اوّل مى‌بايد از فقره دوّم چيزى حذف شود.

دوّم: جواب دوّمى كه از آيه داده شده اينستكه:

خبرى كه در عبارت ذكر شده مربوط به « انّ » است و خبر « صائبون » حذف گرديده و تقدير كلام چنين است: انّ الّذين آمنوا من آمن باللّه و الصّائبون كذلك.

و شاهد بر اين گفتار قول ضابى الحارث البرجمى است:

پس هركس كه در مدينه ساكنست و در آن شام نمايد خوشحال و خرسند است ولى بدرستيكه من و قيار در آن شهر غريب هستيم.