الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب چهارم مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٢٩ - تضعيف رأى ابن الحاج

ترجمه:

رابط ششم‌

رابط ششم آنستكه جمله مشتمل بر ضمير را بواسطه « فاء سببيّه» بجمله‌اى كه از ضمير خالى است عطف نموده يا بالعكس يعنى بوسيله فاء جمله خالى از ضمير را بر جمله‌اى كه داراى ضمير است عطف نمائيم مانند:

الم تر انّ اللّه انزل من السّماء ماء فتصبح الارض مخضّرة ( آيا نمى‌بينى كه خداوند متعال از آسمان آب را فرستاد پس زمين سرسبز گرديد).

جمله « انّ اللّه الخ» بجاى دو مفعول « ترى » قرار گرفته و در « انزل » ضميرى است كه به « اللّه » بر مى‌گردد و جمله « تصبح الارض الخ» كه از ضمير « اللّه » خالى است به « انزل من السّماء» عطف شده.

و مانند قول ذى الرّمه:

يعنى: و مردمك چشم من يكمرتبه آب ظاهر مى‌شود، پس در آن نمايان مى‌گردد و چندين بار ديگر زياد مى‌شود آب چشم من پس غرق مى‌شود در آن.

شاهد در « يبدو » است كه مشتمل بر ضمير « انسان عينى» بوده و با فاء بجمله « يحسر الماء تارة» عطف شده كه از ضمير خالى است.

سپس مصنّف مى‌گويد:

حضرات ادباء اينطور گفته‌اند ولى مى‌توان گفت:

در بيتى كه گذشت احتمال دارد اصل آن « يحسر الماء عنه» يعنى « ينكشف عنه» باشد و بدين ترتيب رابط همان ضمير محذوف مى‌باشد و البتّه در اين مسئله تحقيق بيشترى لازم است كه در جاى خود قبلا بطور مشروح ذكر شده است.

شرح‌

قوله: الم انّ اللّه‌ الخ: آيه (٦٣) از سوره حجّ.