الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب چهارم مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٢٨ - تضعيف رأى ابن الحاج

جنس چه آنكه اگر الف و لام براى عهد باشد البتّه معناى مبتداء در خبر تكرار شده و امّا اگر آنرا بمعناى جنس بدانيم در خبر لفظ عامّى آمده كه عمومش شامل مبتداء گرديده است.

و امّا بيتى كه گذشت بايد بگوئيم رابط در آن اعاده لفظ مبتداء است چه آنكه خبر عبارتست از « فلا صبرا» و پرواضح است كه وقتى مبتداء را « الصّبر » قرار داديم در خبر عين لفظ مبتداء تكرار شده است.

البتّه كلمه « صبرا » بملاحظه آنكه بعد از نفى قرار گرفته مفيد عموم بوده منتهى اين عموم مراد نيست و از آن بعنوان رابط استفاده نشده و دليل ما بر عدم اراده عموم آنستكه مقصود شاعر اينستكه:

براى او صبرى در فراق و جدائى از آن زن نمانده نه آنكه صبرى برايش از هيچ چيز باقى نمانده است.

شرح‌

قوله: و يلزمهم ان يجيزوا: ضمائر جمع به علماء ادب راجع است.

قوله: فى صحّة تلك المسئلة: يعنى مسئله چهارم.

قوله: و على القول بانّ ال الخ: معطوف است به « على قول ابى الحسن».

متن:

السّادس‌

ان يعطف بفاءالسّببيّة جملة ذات ضمير على جملة خالية منه او بالعكس، نحو «المتر انّ اللّه انزل من السّماء ماء فتصبح الارض مخضرة» و قوله:

كذا قالوا، و البيت محتمل لان يكون اصله يحسر الماء عنه، اى ينكشف عنه، و فى المسألة تحقيق تقدم فى موضعه.