إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٤٣٦ - دفع توهم

تحقّق ندارد كه بتوان آن را «كلام نفسى» نام نهاد و خلاصه، اينكه ما كه مسئله صفت نفسانى را مطرح كرديم، در صدد نبوده و نيستيم كه بگوئيم جمل خبريّه براى «علم» وضع شده‌اند بلكه:

جمل خبريّه براى حكايت از ثبوت نسبت- در جمل موجبه- و عدم نسبت- در جمله‌هاى سالبه- وضع شده‌اند.

امّا مدلول جمل انشائيّه غير طلبيّه- صيغ انشائيّه-: ما شنيده‌ايم كه صيغ انشائيّه مانند ليت و لعلّ و امثال آن براى تمنّى و ترجّى نفسانى وضع شده‌اند و شما- مصنّف- در بيانات گذشته، اين مطلب را انكار كرديد لذا لازم است تعيين كنيد كه مدلول صيغ انشائيّه چيست؟

صيغ انشائى مانند تمنى، ترجّى، استفهام و امثال آنها موجد و ايجادكننده وجودات انشائى هستند همان‌طور كه در باب اوامر، صيغه افعل براى انشاء طلب- طلب انشائى- وضع شده، صيغ مذكور- يعنى ليت، لعلّ، هل استفهاميه و ...- هم براى تمنّى انشائى، ترجّى انشائى و امثال آنها وضع شده‌اند فرضا «ليت» براى اين وضع شده كه شما اراده كنيد، مفهوم تمنّى، لباس وجود بپوشد منتها وجود انشائى نه ذهنى، و هيچ‌گاه نبايد وجود انشائى را با وجود حقيقى يا ذهنى مقايسه كرد مثلا انسان به وسيله صيغه افعل و اشباه آن، قصد مى‌كند كه طلب، وجود پيدا كند و در نتيجه، وجود انشائى- طلب انشائى- محقّق مى‌شود و از نظر شارع و عقلاء داراى آثارى هست به عنوان مثال در باب اوامر، وقتى طلب انشائى، تحقّق پيدا كرد، عقلاء مى‌گويند بايد با آن متابعت نمود و يا در باب معاملات- مانند بيع- وقتى انشائى با شرائط مربوطه صورت گفت، مبيع، ملك‌