إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٤٤٧ - جبر و تفويض

جبر و تفويض‌

بحث مذكور از مباحث پرسابقه و حتّى در زمان ائمّه معصومين «صلوات اللّه عليهم اجمعين» مطرح بوده و هر قول طرفدارانى داشته به‌نحوى‌كه در لسان روايات هم مورد تعرّض و تذكّر واقع شده و زمان و محيط ائمّه «عليهم السّلام» به نحوى بوده كه شايد وظيفه آنها نبوده كه حقيقت مباحث مذكور را براى مردم بيان نمايند لكن چون مسأله روز بوده و در جنبه‌ها و امور شرعى جارى مى‌شده لذا ائمّه دين «عليهم السّلام» آن را عنوان كرده و در بعضى از روايات چنين آمده است «لا جبر و لا تفويض بل امر بين امرين ...» يعنى نه جبر و نه تفويض هيچ‌كدام واقعيّت ندارد بلكه حقيقت امر، يك عنوان برزخ ميان آن دو هست كه بزودى به توضيح آن خواهيم پرداخت.

در بعضى از روايات تعبيرات شديدترى به چشم مى‌خورد كه از قائل به تفويض به يهود هذه الامّة و مشرك تعبير شده و بر قائل به جبر، عنوان مجوس هذه الامة و كافر منطبق كرده كه هركدامش داراى نكته‌اى است كه در ضمن مباحث آينده بيان خواهيم كرد.