إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٣٣٠ - امر اول آيا مفهوم مشتق، بسيط است يا مركب نقد و بررسى كلام محقق شريف«ره»

اشكال: لازم نيست حدّ اقل دو امر را مرتّب نمائيم تا به مجهولى پى ببريم بلكه گاهى از يك امر، مجهولى را كشف مى‌كنيم و آن عبارت است از اينكه:

در منطق، ملاحظه كرده‌ايد كه مى‌توان در تعريف يك شى‌ء، فصل قريب را ذكر كرد و گفت «الانسان ناطق» در موردى كه «معرّف» ما «ناطق» هست، تنها از طريق فصل قريب مى‌توان با «انسان» آشنا شد و آن را شناخت در مثال مذكور، دو امر نداريم بلكه با يك امر- ناطق- انسان را معرّفى كرديم پس چرا شما در تعريف فكر گفتيد هو ترتيب «امور» معلومة لتحصيل امر مجهول.

جواب: شارح مطالع از مشهور، دفاع كرده و فرموده‌اند اشكال مزبور وارد نيست.

توضيح ذلك: كلمه «ناطق» مشتق و از نظر معنا مركّب است يعنى لفظ ناطق، صورتا و ظاهرا يك امر است ولى در واقع، دو شى‌ء و دو امر است معناى ناطق «شى‌ء له النّطق و ذات له النّطق» است پس ناطق از دو امر مركّب شده: الف: شى‌ء و ذات ب:

ناطقيّت.

پس در مثال مذكور و مادّه نقض شما هم از امور و «امران» به مطلبى پى‌برديم نه از «امر واحد».

اشكال: محقّق شريف، صاحب حاشيه بر شرح مطالع، بيان شارح مطالع را به اين نحو، رد نموده‌اند:

معناى ناطق و ساير مشتقّات، بسيط است نه مركّب. معناى ناطق «شى‌ء يا ذات له النّطق» نمى‌باشد.

توضيح ذلك: شما- شارح مطالع- فرموديد ناطق يعنى «شى‌ء له النّطق» آيا امرى را كه در مفهوم مشتق، اخذ نموديد، مفهوم شى‌ء و عنوان شى‌ء است يا مصداق شى‌ء.