إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٥٠٩ - معناى سعادت و شقاوت

نصيب كمى از گندم «رى» خواهى داشت. پس نتيجه مى‌گيريم كه اين مطلب، يك مسأله عقلائى است وقتى جمعى معتقد شدند كه در آينده، جنايتى از فردى تحقّق پيدا مى‌كند الآن از او متنفّر هستند و آثار شقاوت را بر او مترتّب مى‌كنند و مسأله شقاوت و سعادت در بطن ام هم همين‌طور است كه عمر سعد وقتى در بطن مادر بوده به لحاظ اين كه در پايان، چنين جنايتى را مرتكب خواهد شد، داراى عنوان «شقى» بوده است پس در سعادت و شقاوت، مسأله ماهيّت و لوازم ماهيّت مطرح نيست و مؤيّد معناى مذكور، روايت ديگر است كه:

«عن ابن ابى عمير قال سألت ابا الحسن موسى بن جعفر «عليهما السّلام» عن معنى قول رسول اللّه «صلّى اللّه عليه و آله» الشّقى من شقى فى بطن امّه و السّعيد من سعد فى بطن امّه، فقال الشّقى من علم اللّه و هو فى بطن امّه انّه سيعمل اعمال الاشقياء و السعيد من علم اللّه و هو فى بطن امّه انه سيعمل اعمال السّعداء».

شقى كسى است كه هنگامى كه در شكم مادر است، خداوند متعال مى‌داند كه او در آينده به اختيار خود، عمل اشقياء را انجام مى‌دهد پس سعادت و شقاوت در بطن ام به لحاظ اين است كه فرد در آينده گرفتار عمل اشقيا و سعداء مى‌شود و ارتباط به ماهيّت و لوازم ماهيّت و اشباه آن ندارد.

امّا روايت: «النّاس معادن ...»: معنايش اين است كه در انسانها مايه‌هائى موجود است مانند معادن كه ذخايرى دارند و بعد هم استخراج مى‌شوند.

معناى روايت مذكور، اين نيست كه اعمالى كه از انسانها صادر مى‌شود از آن مايه‌ها سرچشمه مى‌گيرد و غير اختيارى است. به عبارت ديگر، اعمال مردم، بيانگر طرز تفكّر آنها و كاشف از عقيده ايشان است.

از چه طريقى مى‌فهميم كه طرز فكر فلانى صحيح و مطابق با واقع هست يا نه اعمال‌