إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٤٥٨ - آيا موجودات جهان در ايجاد آثار«استقلال» دارند بررسى قسمت ديگرى از كلام مفوضه

تحت اراده و اختيار او باشد و همچنين نسبت به رفع موانع- مانع، چيزى است كه وجودش حصول اثر را منع مى‌كند-

آيا اگر شما از ميان ده مانع، نه مانع را برطرف كرديد امّا رفع يك مانع در اختيار شما نبود، باز هم مى‌توان گفت كه شما استقلال در حصول و تحقّق آن اثر داريد؟

- برطرف كردن اكثر موانع، فايده‌اى ندارد-

بنابراين، معناى استقلال در ايجاد اثر، اين است كه:

ايجاد تمام شرائط و رفع تمام موانع در اختيار و تحت قدرت شما باشد و اين مطلب، از بديهيّات است و نمى‌توان در آن ترديد نمود.

اكنون سؤال ما از مفوّضه و اشكال ما به آنها اين است كه: موجودات ممكنه چگونه و چطور مى‌توانند استقلال در تأثير داشته باشند- ثمره بحث ما در افعال ارادى انسان ظاهر مى‌شود-

عمل ارادى با اراده شما تحقّق پيدا مى‌كند مثلا شما اراده جلوس مى‌كنيد بلافاصله جلوس را محقّق مى‌كنيد، اراده قيام مى‌كنيد، فورا قيام را تحقّق مى‌بخشيد آرى اراده، در حصول مراد مؤثّر مى‌باشد و شما در حصول جلوس مؤثّر هستيد امّا بحث ما اين است كه آيا شما استقلال در تأثير داريد؟

خير! مسأله استقلال در تأثير مطرح نيست زيرا اگر فلان فعل ارادى بخواهد در خارج محقّق شود، مثلا اگر بخواهيد عمارتى را ايجاد نمائيد بايد مقتضى، تمام شرائط وجودى و رفع موانع، تحت اختيار شما باشد اگر يك شرط وجودى- كه از همه شرائط، مهم‌تر است- و آن عبارت از وجود خود شما هست- وجود و هستى فاعل- در اختيار شما نباشد، مى‌توانيد آن بناء را ايجاد كنيد؟

آيا وجود و هستى فاعل- در ممكن الوجود- در اختيار خود ممكن هست؟

اخيرا بيان كرديم كه ما و تمام ممكنات در هر لحظه، نياز به علّت داريم و افاضه علّت است كه ما را ابقاء مى‌كند و در نتيجه هر لحظه متّصف به وجود هستيم پس‌