ليپيت عشتار [١] (حدود ١٩٠٠ ق م) در سومر، و قوانين حيتى (حدود ١٦٠٠ ق م). با اين همه، بى‌گمان مهم‌ترينِ اين قانون‌نامه‌ها قانون نامه حمورابى، پادشاه بابل، در حدود ١٨٠٠ ق م است. اين قانون‌نامه ٢٨٢ مادّه (به اضافه مقدّمه و مؤخّره) دارد. مهم‌ترين موضوعات مطرح شده در آن عبارت‌اند از: شهادت دروغ و قضات فاسد (مواد ١. ٥)؛ سرقت و آدم‌ربايى (٦. ٢٥)؛ قوانين مربوط به اموال (٢٦. ١٢٦)؛ خيانت در امانت (١١٢)؛ قوانين مربوط به زندگى خانوادگى، زناى با محارم، افترا به زن شوهردار، ازدواج مجدد، طلاق، ارث، و ... (١٢٧. ١٩٤)؛ ضرب و جرح و صدمات بدنى (١٩٥. ٢١٤) و .... [٢]

از جمله مباحثى كه در دوران معاصر درباره قوانين تورات مطرح شده خاستگاه‌هاى اين قوانين و نيز احتمال تأثيرپذيرى آنها از قوانين و فرهنگ‌هايى است كه پيش از آن در همان منطقه وجود داشته‌اند.

در سال ١٩٣٤ آلبرشت آلت‌ [٣] در مقاله‌اى با عنوان «خاستگاه‌هاى حقوق اسرائيلى» [٤] به نقادى قوانين تورات بر اساس شكل ارائه آنها پرداخت. به عقيده وى، در شكل تدوين قوانين تورات دو الگوى عمده به كار رفته است. وى الگوى نخست را قوانين موردى‌ [٥] ناميد كه به شكل «اگر ... آنگاه ...» تنظيم شده‌اند، مانند «هر كه انسانى را بزند و او بميرد هرآينه كشته شود» (خروج، ٢١: ١٢). به نظر آلت، خاستگاه همه قوانينى كه داراى چنين الگويى‌اند در سنّت‌هاى كنعانى و قوانين خاور نزديك باستان است و قوم اسرائيل پس از فتح آن سرزمين اين الگوها را فرا گرفته‌اند. بيشتر مواد قانون نامه حمورابى به همين شيوه تنظيم شده‌اند؛ براى نمونه:

«اگر شخصى مرتكب سرقت شد و دستگير شد، آن شخص بايد به قتل برسد» (مادّه ٢٢). وى الگوى دوم را قوانين امرى‌ [٦] مى‌نامد، مانند قوانين ده فرمان:

«قتل مكن؛ زنا مكن» و ... كه به شكل مطلق و منجّز بيان شده‌اند. اين قوانين در سنّت اسرائيلى باستانى ريشه دارند. [٧]

مقاله آلت، مباحثات زيادى را در پى داشت و مخالفت‌هاى بسيارى را نيز برانگيخت. مخالفان مى‌گفتند هر دو شكلِ قوانين را مى‌توان در نظام‌هاى ديگر مورد اشاره هم يافت، و چنين تقسيمى با اين مرزبندى دقيق وقوع خارجى نيافته است. در هر حال، نظريه آلت بعدها نظريه‌اى نادرست تلقى شد.

بحث ديگرى كه در اين باره مطرح شده اين است: به فرض كه بتوان اثبات كرد قوانين يهودى از محيط فرهنگى‌اى متأثر بوده كه در آن مى‌زيسته‌

[١].Lipit Ishtar

[٢]. رك: قانون نامه حمورابى، تئوفيل ميك، ترجمه كاميار عبدى، ص ٢٣- ١٩.

[٣].Albrecht Alt

[٤].The Origins of IsraeliteLaw

[٥].casuistic law

[٦].apodictic law

[٧].

CarlS. Ehrlich," Law, IsraeliteLaw", BruceM. Metzger andMichael D. Coogan( ed. ), The Oxford Companion to the Bible,) Oxford, New York, ٣٩٩١ (, p. ١٢٤- ٣.

. تاريخ حقوق كيفرى بين النهرين‌، على حسين نجفى ابرندآبادى و حسين بادامچى، ص ٢٧.