؛ امّا بعد! مراسم حج را براى مردم اقامه كن! و ايّام اللَّه را يادآورى نما، عصرها بنشين استفتائات مردم را پاسخ بگو، ناآگاه را آگاه و تعليم ده و با علما مذاكره نما». [١]

در كلام فوق امير مؤمنان عليه السلام به قثم بن عباس دستور مى‌دهد هر بامداد و شامگاه نشستى داشته باشد و پاسخ استفتا كنندگان را بدهد و اين بدون ترديد غير از نقل روايت و يا قرائت آيات است. [٢]

ب) سليم بن ابى حية نقل مى‌كند كه در خدمت امام صادق عليه السلام بودم، وقتى خواستم از وى جدا شوم، خداحافظى كرده، عرض نمودم: دوست دارم توصيه و زاد و توشه‌اى (دينى و علمى) به من مرحمت فرمايى؛ حضرت فرمود:

«ائت أبان بن تغلب فإنّه قد سمع منّي حديثاً كثيراً فما روى لك فاروه عنّي‌

؛ نزد ابان بن تغلب برو! او از من احاديث زيادى شنيده، هر چه او براى تو نقل كند، مستقيماً از من نقل كن!».

سپس اضافه فرمود: پدرم أبو جعفر عليه السلام به او فرمود:

«اجلس في مسجد المدينة و أفتِ الناس، فإنّي أحبّ أن يُرى في شيعتي مثلك‌

؛ در مسجد مدينه بنشين و براى مردم (پيروان همه مذاهب) فتوا بده كه من دوست مى‌دارم در بين شيعيانم امثال تو ديده شوند». [٣]

روشن است سخن امام باقر عليه السلام درباره فتواست نه نقل حديث.

ج) امام علىّ بن موسى الرضا عليه السلام به راوى فرمود:

«علينا إلقاء الأصول اليكم و عليكم التفرّع‌

؛ بر ماست كه اصول كلى را به شما القا نماييم و استنباط فروع بر عهده شماست». [٤]

نظير روايت فوق از امام صادق عليه السلام چنين نقل شده كه به هشام بن سالم فرمود:

«إنّما علينا أن نلقي اليكم الأُصول و عليكم أن تفرّعوا

؛ آنچه بر عهده ماست القاء و تعليم اصول است و بر شماست كه فروع را از آنها استنباط نماييد». [٥]

در عوالى اللئالى‌ آمده است كه: زرارة و أبو بصير نيز از امام باقر و امام صادق عليهما السلام مانند اين حديث را نقل كرده‌اند.

مرحوم علّامه مجلسى مى‌فرمايد: اين حديث دليل جواز استنباط احكام از عمومات است. [٦]

***______________________________

(١). نهج البلاغه‌، نامه ٦٧.

(٢). قثم بن عباس، از پيامبر روايت كرده است و به گفته ابن عبد البر از طرف على عليه السلام والى مكّه بوده است ولى دارقطنى معتقد است على عليه السلام او را والى مدينه و برادرش «معبد» را والى مكّه قرار داده است. (تهذيب التهذيب‌، ج ٨، ص ٣٢٤- ٣٢٣).

(٣). مستدرك الوسائل‌، ج ١٧، ص ٣١٥؛ رجال ابن داوود، ص ١٠، شماره ٤؛ رجال علّامه حلّى‌، ص ٢١؛ رجال نجاشى‌، ص ١٠.

حاتم رازى ابان بن تغلب را توثيق كرده است و از امام احمد نقل شده است كه از او درباره ابان پرسيدند؟ گفت: او موثّق است. ابن حبّان نيز نام او را در جمع موثّقان آورده است. (تاريخ اسماء الثقات‌، ص ٣٨).

(٤). بحار الأنوار، ج ٢، ص ٢٤٥.

(٥). وسائل الشيعة، ج ٢٧، ص ٦٢.

(٦). بحار الأنوار، ج ٢، ص ٢٤٥.