از جمله آياتى كه براى ضرورت تقليد به آن استناد شده است آيه نَفْر است. خداوند متعال مى‌فرمايد: «فَلَوْ لا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طائِفَةٌ لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ وَ لِيُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذا رَجَعُوا إِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ» [١] استدلال به آيه مزبور به اين نحوست كه اوّلًا بدليل (لو لا) ى تحضيضيه، نَفْر واجب است و ثانياً: تفقّه در دين واجب است چون نتيجه نَفْر است (لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ‌). ثالثاً: هدف تفقه و انذار، برحذر داشتن افرادى است كه كوچ نكرده‌اند (لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ‌) و از آنجا كه آيه مطلق است، مى‌فهميم حذر كردن به دنبال انذار نيز مطلقاً واجب است هر چند براى منذَرين علم حاصل نشود. [٢]

پيرامون دلالت آيه بر مقصود، اشكالاتى شده است كه در كتاب‌هاى فقه و اصول، همراه با پاسخ‌هاى آن آمده است.

آيه ذكر:

از ديگر آياتى كه براى ضرورت تقليد مورد استناد قرار گرفته است، آيه ذكر است. خداوند متعال مى‌فرمايد: «فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ». [٣]*

دلالت آيه شريفه به اين نحوست كه ظاهر از وجوب سؤال اين است كه به جواب آن عمل كنند وگرنه سؤال نمودن لغوست. بنابراين، آيه شريفه دلالت مى‌كند كه افراد ناآگاه در مقام عمل بايد به عالم و متخصّص مراجعه كند و اين همان تقليد است. [٤]

«آمدى» مى‌نويسد: «اين آيه عام است و همه مخاطبان را در بر مى‌گيرد و لذا بايد از جهت سؤال نيز عام باشد و پرسش از هرچه را كه نمى‌داند بگيرد كه از جمله آنها فروعات دينى است». [٥]

برخى از معاصران اهل سنّت براى جواز تقليد به اين آيه استشهاد كرده‌اند: « «وَ لَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَ إِلى‌ أُولِي الْأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ»؛ اگر (در حوادث پيش آمده) آن را به پيامبر و پيشوايان- كه قدرت تشخيص كافى دارند- بازگردانند، از ريشه‌هاى مسائل آگاه خواهند شد». [٦]

جمله‌ «لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ» مى‌رساند كه احكام را بايد به اهل استنباط كه همان مجتهدان هستند ارجاع داد و از آنها پرسيد. [٧]

ولى استدلال به اين آيه مشكل است، چرا كه در ابتداى آيه مى‌خوانيم: « «وَ إِذا جاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الْأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذاعُوا بِهِ»؛ هنگامى كه خبرى از پيروزى يا شكست به آنها برسد، (بدون تحقيق) آن را شايع مى‌سازند». سپس افزود: «اگر در چنين مواردى به اهل تشخيص مراجعه كنند، آنها را آگاه خواهند ساخت».

سياق آيه پيرامون مسائل سياسى و اجتماعى و

[١]. توبه، آيه ١٢٢.

[٢]. موسوعه آية اللَّه خويى‌، ج ١، ص ٦٤.

[٣]. انبياء، آيه ٧.

[٤]. موسوعه آية اللَّه خويى‌، ج ١، ص ٦٧.

[٥]. الإحكام فى اصول الأحكام‌، ج ٤، ص ٤٥١.

[٦]. نساء، آيه ٨٣.

[٧]. المهذب فى علم اصول الفقه المقارن‌ (دكتر عبد الكريم نمله)، ج ٥، ص ٢٣٩٣.