منظور هجرت از مكّه به مدينه است، كه سرآغاز تاريخ اسلام شد و هر جا هجرت بدون ذكر قرينه خاصّى گفته مى‌شود ذهنها متوجه آن مى‌شود، امام عليه السّلام نخستين مهاجر نبود، چرا كه مى‌دانيم «ابو بكر» به هنگام هجرت، «پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم» را همراهى مى‌كرد.

در پاسخ اين سؤال مى‌گوييم: اوّلا على عليه السّلام از همان لحظه اول آماده بود پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را همراهى كند و اين كه زمان كوتاهى در مكه ماند صرفا به دستور خود پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بود كه مى‌خواست در آن شب تاريخى يعنى «ليلة المبيت» على عليه السّلام در جاى او بخوابد تا مشركان از نقشه هجرت آگاه نشوند و پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم به سلامت از مكّه بيرون رود و از اين گذشته، على عليه السّلام مأمور بود امانتهاى مردم را كه نزد پيامبر بود به آنها بسپارد و زنانى از نزديكان پيامبر را همراه بردارد و در نخستين فرصت حركت كند، بنا بر اين او در امر هجرت پيشگام بود و اگر چند روزى تأخير افتاد تنها به فرمان پيغمبر بود.

جالب اين كه طبق گفته «شيخ طوسى» در «امالى» على عليه السّلام در دومين شبى كه پيغمبر در غار بود به ديدار پيغمبر در غار شتافت، پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم به على عليه السّلام دستور داد كه دو شتر براى او و همراهش آماده سازد و مخفيانه به نزديكى غار بياورد، ابو بكر گفت من شتر را قبلا آماده كردم پيامبر به على عليه السّلام دستور داد پول شترهاى ابو بكر را بپردازد و على عليه السّلام چنين كرد [١]» و اين نشان مى‌دهد كه على عليه السّلام در هر مرحله براى همراهى پيامبر آمادگى داشت و جز به دستور او در مكّه نماند. ثانيا:

گروهى كه در نخستين مرحله به پيغمبر پيوستند آنها را سابقين و پيشگامان در هجرت مى‌نامند و على عليه السّلام از آنان بود [٢].

[١] «امالى» «شيخ طوسى»، جلد ٢، صفحه ٨٢ و «بحار»، جلد ١٩، صفحه ٦٣.

[٢] بعضى از مفسران «نهج البلاغه» تفسيرهاى ديگرى نيز براى اين سخن گفته‌اند از جمله اين كه منظور از هجرت در اينجا هجرت به «طائف» است كه على عليه السّلام پيغمبر را همراهى مى‌كرد و يا اين كه منظور از مهاجران كسانى هستند كه بعد از هجرت پيغمبر به او پيوستند.