پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٥٠ - ترجمه

وجودش اقرار دارد. خداوند بسيار برتر است از گفته كسانى كه موجوداتى را به او تشبيه مى‌كنند و يا ذاتش را انكار مى‌نمايند.

شرح و تفسير

اى برتر از خيال و قياس و گمان و وهم!

همان گونه كه در بالا اشاره شد تمام اين خطبه پيرامون صفات جمال و جلال خدا بحث مى‌كند و در عباراتى كوتاه و پر معنى به تعداد زيادى از اسماء حسناى او اشاره مى‌فرمايد. در قسمت اول به پنج وصف از اوصاف او كه هر يك توضيحى بر ديگرى است اشاره كرده است، مى‌فرمايد: «ستايش مخصوص خداوندى است كه ذات پاكش از همه چيز مخفى‌تر است ولى نشانه‌هاى واضح و آشكار بر هستى او گواهى مى‌دهد» (الحمد للّه الّذي بطن‌ [١] خفيّات الأمور و دلّت عليه أعلام الظّهور).

«هرگز چشم بينا قادر بر مشاهده ذات او نيست». (و امتنع على عين البصير).

«به همين دليل نه چشم كسى كه وى را نديده انكارش مى‌كند و نه قلب كسى كه او را شناخته مشاهده‌اش تواند كرد». (فلا عين من لم يره تنكره و لا قلب من أثبته يبصره).

در تفسير جمله‌ «الّذى بطن خفيّات الأمور» احتمالات گوناگونى از سوى مفسّران نهج البلاغة داده شده است. بعضى گفته‌اند «بطن» در اينجا به معناى علم است يعنى خداوندى كه از اسرار نهان آگاه است.

و گاه گفته شده است كه بطن در اينجا به معنى مخفى و پنهان كردن است يعنى‌

[١] «بطن» از ماده «بطن» (بر وزن متن) يعنى شكم گرفته شده و از آنجا كه درون شكم ناپيداست اين واژه در مورد هر چيز مخفى به كار مى‌رود و باطن اشياء به معنى درون آنهاست و گاه «بطنت الأمر» به معنى «از اسرار درون آن آگاه شدم» به كار مى‌رود همان گونه كه به معنى مخفى و پنهان شدن نيز استعمال مى‌شود (معنى لازم و متعدى- هر دو- دارد).