پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٨٢ - ١- كوفه شهر دو چهره

بوده است و تاريخ اسلام، در جهاتى، با نام آن آميخته شده.

در اين كه چرا اين شهر، به عنوان كوفه ناميده شده، بعضى معتقدند به خاطر آن است كه شكل دائره مانند دارد و عرب، به شنزار مدوّر، «كوفان» مى‌گويد. و بعضى مى‌گويند به خاطر اجتماع مردم در آنجا بود، زيرا، يكى از معانى اين واژه، اجتماع است. البته، وجه تسميه‌هاى ديگرى نيز براى آن ذكر شده است.

گفته مى‌شود كه: اين آبادى، در سنه هفده هجرى، در عصر خليفه دوم، به صورت شهر در آمد و بعضى، تاريخ آن را، كمى بعد از آن، نوشتند. اين شهر، به عنوان بزرگترين شهر عراق، «قبّة الإسلام» و محل هجرت مسلمانان شناخته مى‌شد و سعد بن ابى وقّاص، آن را بنا كرد.

بعضى گفته‌اند علت بناى اين شهر، اين بود كه سعد بن ابى وقّاص، بعد از فتح عراق و غلبه بر لشكر ساسانيان، در مدائن فرود آمد و چند تن را به مدينه فرستاد تا مژده اين فتوحات را به خليفه دوم برسانند. خليفه، فرستادگان سعد را رنگ پريده و بيمار گونه ديد. هنگامى كه علت را جويا شد، سبب اين تغيير حال را، بدى آب و هواى شهرهاى عراق ذكر كردند. خليفه دستور داد سرزمينى را براى اقامت لشكر در نظر بگيرد كه با مزاج آنان سازگار باشد. سعد، آنجا را انتخاب كرد و در آغاز، مانند بصره، خانه‌ها را با نى ساختند. چيزى نگذشت كه آتش سوزى در گرفت و سوخت.

سپس آنجا را با خشت ساختند. سعد، مسلمانان را، ميان توقّف در مدائن يا در كوفه، مخيّر كرد. گروهى، راه كوفه را پيش گرفتند و پس از مدتى سلامت خود را باز يافتند. [١] در مدح و ذم كوفه، روايات زيادى داريم و به نظر مى‌رسد كه اين روايات، ناظر به ادوار مختلف كوفه و مردمى است كه در آن سرزمين مى‌زيستند.

در بعضى از روايات، جمله «و طور سينين»، [٢] در آيه شريفه به كوفه تفسير شده‌

[١] معجم البلدان، ماده «كوفه»، تاريخ كامل، جلد ٢، صفحه ٥٢٧، لغتنامه دهخدا، ماده «كوفه».

[٢] سوره تين، آيه ٢.