پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٧١ - سازشكار نيستم، وقت شناسم!

الغيّ، من إدهان‌ [١] و لا إيهان‌ [٢].» به نظر مى‌رسد كه فرق ميان اين دو تعبير: «خالف الحقّ» و «خابط الغىّ» در اينجاست كه جمله نخست، اشاره به كسى است كه آگاهانه راه خلاف حق را مى‌پويد و جمله دوم، نظر به كسى دارد كه از روى جهل و نادانى و اشتباه و بدون تأمّل و مطالعه، در گمراهى غوطه‌ور مى‌شود.

و تعبير به ادهان (مجامله و مداهنه) و ايهان (سست كردن) اشاره به اين است كه سبب دست برداشتن از مبارزه، يكى از اين دو علّت است: يا سازشكارى و مداهنه با دشمن و يا ضعف و ناتوانى را بر خويش هموار كردن، و چون هيچ يك از اين دو عامل، در وجود على عليه السّلام راه ندارد، بنا بر اين، مبارزه او با مخالفان حق، قطعى و آشتى ناپذير است.

همين معنا، به صورت ديگرى، در سخنان امام آمده است. در يك جا، به عنوان يك روش كلّى در باره پيشواى مسلمانان مى‌فرمايد: «لا يقيم أمر اللّه سبحانه الّا من لا يصانع و لا يضارع و لا يتّبع المطامع، فرمان خداوند سبحان را، تنها كسى مى‌تواند اجرا كند كه نه سازشكار باشد و نه به روش اهل باطل عمل كند و نه پيرو فرمان طمع باشد». [٣] و در جاى ديگر در باره شخص خويش مى‌فرمايد:

«و أيم اللّه! لقد كنت من ساقتها حتّى تولّت بحذافيرها و استوسقت في قيادها، ما ضعفت و لا جبنت و لا خنت و لا وهنت، به خدا سوگند! من به دنبال اين لشكر (لشكر پيامبر اسلام) بودم، آنها را به پيشروى تشويق مى‌كردم تا باطل، به طور كامل، عقب نشينى كرد و همه مردم، تحت رهبرى اسلام در آمدند و در اين راه، هرگز ناتوان نشدم و ترس مرا فرا نگرفت و خيانت نكردم و سستى، در من، راه‌

[١] «ادهان» از مادّه «دهن» به معناى «روغن» گرفته شده است. بنا بر اين، «ادهان»، به معناى «روغن مالى» است و به صورت كنايه، در مورد مجامله و سازشكارى به كار مى‌رود.

[٢] «ايهان» از مادّه «وهن» به معناى «ضعف و سستى» است، خواه در خلقت باشد، يا در اخلاق. و «ايهان» و «توهين» به معناى «سست كردن» است.

[٣] كلمات قصار، كلمه ١١٠.