و همان گونه كه در بالا اشاره شد شاعر اين مضمون را از احاديث معصومين عليه السّلام گرفته است. [١] در واقع امام عليه السّلام مى‌خواهد با اين تعبيرات به نامحدود بودن نعمتهاى الهى اشاره كند. شبيه تعبيرى كه در باره علم خداوند در آيه ٢٧ سوره لقمان آمده كه مى‌فرمايد: «وَ لَوْ أَنَّ ما فِي الْأَرْضِ مِنْ شَجَرَةٍ أَقْلامٌ وَ الْبَحْرُ يَمُدُّهُ مِنْ بَعْدِهِ سَبْعَةُ أَبْحُرٍ ما نَفِدَتْ كَلِماتُ اللَّهِ»، «اگر همه درختان روى زمين قلم شود و دريا براى آن مركّب گردد و هفت دريا بر آن افزوده شود همه آنها تمام مى‌شود، ولى كلمات خدا پايان نمى‌گيرد.» آرى بندگان راهى جز اين ندارند كه از تقصير خويش عذر به درگاه خدا آورند و گرنه آنچه سزاوار خداوندى او است هيچكس نمى‌تواند كه بجا آورد.

قابل توجه اين كه امام عليه السّلام در اينجا روى نعمت ايمان تكيه مى‌كند و مى‌فرمايد:

«و هداه ايّاكم للايمان» و اين در واقع از قبيل ذكر خاص بعد از عام است.

در جمله قبل اشاره به مجموعه نعمت‌هاى بزرگ الهى مى‌كند و در اين جمله اشاره به خصوص نعمت ايمان كه برترين آنهاست مى‌فرمايد، همان گونه كه در قرآن مجيد آمده است: «بَلِ اللَّهُ يَمُنُّ عَلَيْكُمْ أَنْ هَداكُمْ لِلْإِيمانِ» [٢]، بلكه خداوند اين نعمت بزرگ را به شما بخشيده كه شما را به ايمان هدايت كرده است.

نعمت ايمان، تنها از اين نظر كه كليد سعادت بشر و جواز ورود در بهشت جاويدان است اهميّت ندارد، بلكه از جهت اين كه انگيزه‌اى براى تمام فضائل و كارهاى نيك، و مانع و رادعى نيك براى كارهاى زشت و رذائل اخلاقى است، اهميت دارد و در واقع زير بناى همه برنامه‌هاى سازنده دين است.

و جالب اين كه هدايت را به خدا نسبت مى‌دهد، هر چند انسان با اختيار خود

[١] اين احاديث را كه از امام سجاد و امام صادق عليه السّلام نقل شده مى‌توانيد در «بحار الانوار» جلد ١٣ صفحه ٣٥١ و در مناجات «شاكرين» از مناجاتهاى پانزده گانه امام سجاد عليه السّلام مطالعه فرماييد.

[٢] سوره حجرات، آيه ١٧.