پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٩ - نكته تسليم و رضا، همراه تلاش و كوشش

بيشتر، خوددارى مى‌كند و اين امر، باعث عقب‌ماندگى در امور اقتصادى و پيشرفت‌هاى مادّى و مبارزه با فقر مى‌شود.

ولى با توجّه به دو نكته، اين اشكال، برطرف مى‌شود: نخست، اين كه اين گونه تعليمات اسلامى و توصيه‌هاى اخلاقى، در واقع، شبيه ترمزى است در برابر حركت شتاب آلود انسان‌ها به سوى مادّى‌گرى.

به تعبير ديگر، مردم، از درون وجود خود، انگيزه‌هاى فراوانى براى حركت به سوى مادّيات و گسترش زندگى اقتصادى دارند، و اگر عواملى آنها را كنترل نكند، چنان شتاب مى‌گيرند كه تمام حدّ و مرزهاى اخلاقى را شكسته و به سوى حرص و تكاثر و مسابقه در ثروت اندوزى مى‌تازند.

اين، همان چيزى است كه در سخنان على بن الحسين عليه السّلام به طرز لطيفى، بيان شده است. ايشان مى‌فرمايد: «معاشر أصحابي! أوصيكم بالآخرة و لست أوصيكم بالدّنيا! فإنّكم بها مستوصون و عليها حريصون و بها متمسّكون»، ياران من! من شما را به جهان آخرت توصيه مى‌كنم و در باره دنيا، سفارش نمى‌كنم، چرا كه شما، نسبت به آن سفارش شده‌ايد و بر آن حريص هستيد و به آن چنگ زده‌ايد. [١] ديگر اين كه براى نتيجه‌گيرى كامل در مورد تعليمات اسلام، بايد آيات و روايات مختلف را در كنار هم گذاشت، زيرا، هرگز، در مسائل بنيادى، با يك حديث و يا يك آيه، نمى‌توان داورى نهايى كرد. در مورد تلاش‌هاى مادّى براى كسب روزى بيشتر، از يك سو، روايات رضا و تسليم در برابر مقدّرات الهى را داريم و از سوى ديگر، آيات و روايات سعى و كوشش و تلاش را از مجموعه آنها به خوبى استفاده مى‌شود كه نه سستى و تنبلى در اين راه صحيح است و نه حركت حرص آلود و آميخته با گناه كه نتيجه چشم پوشى از مقدّرات الهى و توكّل به ذات پاك او است.

به تعبير ديگر، درست است كه روزى، از سوى خداوند، قسمت شده، ولى‌

[١] بحار الانوار، جلد ٧٥، صفحه ١٤٧.