پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٧٩ - مرد صلح و جنگ

باز نگردد يا فريب خورده است و يا از فرمان من سرپيچى نموده»! (و لكن قد وقّتّ لجرير وقتا لا يقيم بعده إلّا مخدوعا أو عاصيا).

در واقع امام عليه السّلام براى رعايت دورانديشى و حفظ مصالح مسلمين، و اين كه فرصتها از دست نرود ضرب الاجلى براى جرير تعيين كرده بود، زيرا مى‌دانست معاويه ممكن است جرير را تا مدّت زيادى سرگرم سازد و دفع الوقت كند تا حدّاكثر آمادگى جنگى خود را فراهم سازد، سپس پاسخ منفى به دعوت امام عليه السّلام براى بيعت دهد، آن هم در زمانى كه فرصتها از دست ياران امام عليه السّلام بيرون رفته باشد! اما اين كه چرا مى‌فرمايد: اگر بيش از موعد مقرّر بماند يا فريبش داده‌اند، و يا پرچم عصيان بر ضدّ من برافراشته، با اين كه محتمل است عذرهاى ديگرى مانند بيمارى براى او پيش آمده باشد؟

اين به خاطر آن است كه احتمالات ديگر در مقابل دو احتمال بالا ضعيف و غير قابل ملاحظه است و به تعبير علماى اصول در اين گونه موارد اصل سلامت حاكم مى‌باشد و به احتمالات ديگر نبايد ترتيب اثر داد.

سپس براى آرام ساختن اصحاب و يارانش فرمود: «نظر من صبر كردن و مدارا نمودن است، شما هم اين نظر را بپذيريد و مدارا كنيد» (و الرّأيُ عندى مع الأناة [١] فأرودوا [٢]).

اما از سوى ديگر براى آن كه در آن لحظات حساس و سرنوشت‌ساز اصحاب و يارانش غافل نشوند، و عزم راسخ آنها بر نبرد در صورت بسته شدن درهاى صلح تضعيف نگردد، و شعله‌هاى خشم بر دشمنان خدا براى روز حاجت خاموش نگردد، فرمود: ولى من در عين حال از آماده شدن شما براى جنگ ناخشنود نيستم» (اما شخصا فرمان نمى‌دهم) (و لا أكره لكم الإعداد).

اره به اين كه من اعلام آماده باش نمى‌كنم، چرا كه با فرستادن پيام صلح در

[١] «اناة» به معنى صبر و تحمل و خويشتن‌دارى است.

[٢] «أرودوا» در اصل از ماده «رود» (بر وزن فوت) به معنى طلب چيزى با رفق و مدارا است. اراده نيز از همين ماده گرفته شده است.