پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٧٠ - شرح و تفسير

امه‌ «هاوِيَةٌ» [١]. «مادر و پناهگاه او دوزخ است!» امّا اگر زندگى اين جهان توأم با ايمان و تقوى باشد و شكل الهى و اخروى به خود گيرد در قيامت به صورت بهشت تجسّم پيدا مى‌كند و اين گروه از مؤمنان در آغوش آن قرار مى‌گيرند.

حضرت على عليه السّلام سرانجام در پايان خطبه به مهمترين تفاوت دنيا و آخرت اشاره كرده، مى‌فرمايد: «امروز روز عمل است نه حساب، و فردا وقت حساب است نه عمل!» (و إنّ اليوم عمل و لا حساب و غدا حساب و لا عمل).

اين سخن از يك سو بيانگر اين واقعيت است كه تا فرصت در دست داريد، بر حجم اعمال صالحه خود بيفزاييد، و اگر مى‌بينيد نيكوكاران و بدكاران، پاكان و ناپاكان، اولياء اللّه و اشقيا، حزب خدا و حزب شيطان، در اين جهان در كنار هم زندگى مى‌كنند بى‌آن كه بدكاران مورد مجازات الهى قرار گيرند و نيكوكاران مشمول پاداش خير شوند، به خاطر آن است كه اين جهان تنها ميدان عمل است نه حساب و جزا.

و از سوى ديگر هشدار مى‌دهد كه با پايان عمر، پرونده‌هاى اعمال براى هميشه بسته مى‌شود، و راهى به سوى بازگشت و جبران نخواهد بود، و پشيمانى كمترين سودى نخواهد داشت، همان گونه كه امام على عليه السّلام در خطبه ديگر مى‌فرمايد: «لا عن قبيح يستطيعون انتقالا و لا في حسن يستطيعون ازديادا»، «نه مى‌توانند از اعمال زشتى كه انجام داده‌اند بر كنار شوند، و نه مى‌توانند كار نيكى بر نيكيهاى خود بيفزايند!». [٢] نه براى فرياد «رَبِّ ارْجِعُونِ لَعَلِّي أَعْمَلُ صالِحاً» «خداى من! مرا بازگردانيد تا عمل صالحى انجام دهم» [٣]، پاسخى مى‌شنوند و نه آرزوى‌ «فَلَوْ أَنَّ لَنا كَرَّةً فَنَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ»، «اى كاش بار ديگر به دنيا باز مى‌گشتيم تا از مؤمنان باشيم» [٤]. هرگز به واقعيت مى‌پيوندد!

[١] سوره قارعه، آيه ٩.

[٢] نهج البلاغة، خطبه ١٨٨.

[٣] سوره مؤمنون، آيه ٩٩- ١٠٠.

[٤] سوره شعراء، آيه ١٠٢.