پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٥٠ - شرح و تفسير

همكارى و اعتماد متقابل مردم به يكديگر، و پايبندى به قراردادها و تعهدات فردى و اجتماعى است كه اگر پايه‌هاى آن متزلزل شود چيزى جاى آن را نمى‌گيرد. به تعبير ديگر اگر سرمايه اعتماد وجود داشته باشد، فقدان سرمايه‌هاى ديگر قابل حلّ است، ولى اگر سرمايه اعتماد نباشد وجود ديگر سرمايه‌ها سودى نمى‌بخشد، و اصولا پايه اصلى دين را وفاى به پيمانها و تعهدات تشكيل مى‌دهد.

در سايه وفاى به عهد و پيمان، باران رحمت الهى و مواهب و بركات او بر جوامع بشرى سرازير مى‌شود و بلاها برطرف مى‌گردد و در حديث نبوى آمده است «لا دين لمن لا عهد له‌ [١]، كسى كه پايبند به عهد و پيمان نيست دين ندارد.» و نيز آمده است: «اذا نقضوا العهد سلّط اللّه عليهم عدوّهم، [٢] و هنگامى كه مردم پيمان شكنى كنند خداوند دشمنانشان را بر سر آنها مسلط مى‌گرداند!» اين نكته قابل توجه است كه «جنّة» به معنى سپر، يك وسيله دفاعى در برابر خطرات دشمن در ميدان جنگ است. تشبيه وفاء به سپر نيز اين حقيقت را بازگو مى‌كند، كه خطرات اجتماعى كه معمولا ناشى از بى‌نظمى‌ها و قانون شكنى‌ها است، به وسيله سپر وفاء به عهد و پيمان از ميان مى‌رود.

سپس اشاره به جنبه‌هاى معنوى و اخروى آن كرده مى‌فرمايد: «كسى كه از چگونگى رستاخيز آگاه است هرگز پيمان شكنى نمى‌كند»! (و ما يغدر من علم كيف المرجع).

اين همان چيزى است كه مولا امير المؤمنين على عليه السّلام در يكى از خطبه‌هاى نهج البلاغة به آن اشاره كرده، مى‌فرمايد: «و لو لا كراهية الغدر لكنت من ادهى النّاس! و لكن كلّ غدرة فجرة، و كلّ فجرة كفرة و لكلّ غادر لواء يعرف به يوم القيامة، اگر من از پيمان شكنى و خدعه و نيرنگ بيزار نبودم، از سياستمدارترين مردم بودم، ولى هر پيمان شكن فريبكارى گنهكار است و هر گنهكارى كافر است (كفر به معنى ترك اطاعت فرمان خدا) و هر غدّار و مكّارى در

[١] نوادر راوندى، صفحه ٥.

[٢] بحار الانوار، جلد ٩٧، صفحه ٤٦.