پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٣٨ - شرح و تفسير

در باره شما مى‌كشم كه او شما را به خاطر لجاجت و ايجاد شكاف در صفوف مسلمين به مجازات دردناك گرفتار كند! يا اشاره به اين باشد كه من انتظار اين را مى‌كشم كه به شما اتمام حجّت شود و آنها كه بر لجاجت و گمراهى خويش بمانند حكم خدا را در باره آنها اجرا كنم! مرحوم سيّد رضى سپس مى‌افزايد: (طبق اين روايت) امام عليه السّلام فرمود: «اما در حكومت حاكم نيكوكار شخص پرهيزكار به خوبى انجام وظيفه مى‌كند، و در حكومت حاكم بدكار، شخص شقى و ناپاك از آن بهره‌مند مى‌شود تا مدّتش سرآيد و مرگش فرا رسد».

(أمّا الإمرة البرّة فيعمل فيها التّقيّ، و أمّا الإمرة الفاجرة فيتمتّع فيها الشّقيّ، إلى أن تنقطع مدّته و تدركه منيّته).

ولى با توجه به اين كه مفهوم سخن بالا اين است كه در حكومت پاكان، فاجران از تمتّع مباح نيز محرومند و در حكومت فاجران مؤمنان هيچ گونه آرامش و آسايشى ندارند (و اين بر خلاف هدفى است كه خطبه براى آن بيان شده كه حكومت به هر طريق و به هر صورت لازم است)، به نظر مى‌رسد كه روايت اوّل صحيح‌تر و دقيق‌تر است.

در شرح نهج البلاغة ابن ابى الحديد، مطلبى آمده است كه كمك بسيار مؤثرى به روشن شدن نخستين جمله روايت بالا (حكم اللّه أنتظر فيكم)، مى‌كند و آن اين كه:

«هنگامى كه على عليه السّلام از صفّين بازگشت و به كوفه آمد، خوارج در صحراى «حروراء» (در نزديكى كوفه) اجتماع كردند و يكى بعد از ديگرى نزد امام عليه السّلام آمدند (و سخن نامناسبى گفتند و برگشتند) در اين هنگام يكى از آنان خدمت امام عليه السّلام در مسجد رسيد، و در حالى كه مردم اطراف آن حضرت را گرفته بودند فرياد زد (لا حكم إلّا للّه و لو كره المشركون)! (و با اين تعبير اصحاب حضرت را به شرك متّهم ساخت)! مردم رو به سوى او كردند، فرياد زد: (لا حكم إلّا للّه و لو كره المتلفّتون) (در