پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٢٣ - نفرين بر شما! چرا از شهادت مىترسيد؟

به هر حال نتيجه هر دو معنا همان است كه در جمله بعد آمده، يعنى سرگردانى آنها.

در تأكيد همين سخن، اضافه مى‌فرمايد: «گويى عقل‌هاى شما از دست رفته و چيزى را درك نمى‌كنيد»! (و كأنّ قلوبكم مألوسة [١] فأنتم لا تعقلون).

سپس امام عليه السّلام در يك نتيجه گيرى از سخنان گذشته‌اش، مى‌فرمايد: «شما هرگز مورد اعتماد من نيستيد».

ما أنتم لي بثقة سجيس‌ [٢] اللّيالي».

با توجه به اين كه «سجيس الليالى» به معناى «تاريكى شبها» است، مفهوم جمله چنين مى‌شود كه تا شبها تاريكند، من به شما اعتماد نمى‌كنم و اين كنايه از ابديّت و هميشگى است، چرا كه هرگز ظلمت از شب جدا نمى‌شود.

انتخاب تاريكى شب براى اين تعبير، با توجه به افكار و اعمال سياه و ظلمانى كوفيان، نوعى رعايت مقتضاى حال است كه از فنون بلاغت محسوب مى‌شود و در تأكيد آن مى‌فرمايد: «و شما هيچ گاه تكيه گاه مطمئنّى نمى‌باشيد، تا (در برابر دشمنان خونخوار و حيله‌گر) بتوان بر شما اعتماد كرد،» (و ما أنتم بركن يمال بكم) «و نه ياران قدرتمندى هستيد كه در نيازها بتوان رو به سوى شما آورد». (و لا زوافر [٣] عزّ يفتقر إليكم).

به اين ترتيب امام عليه السّلام با جمله‌هاى كوتاه و كوبنده‌اش، بى‌اعتمادى خود را نسبت به اين گروه سست عنصر و بى‌اراده اظهار مى‌دارد و نقاط ضعف آنها را با صراحت‌

[١] «مألوسة» از ماده «ألس» در اصل به معناى «از دست دادن عقل» است. و به همين مناسبت در خدعه و فريب و نيرنگ- كه عقل طرف را مى‌ربايد- به كار مى‌رود.

[٢] «سجيس» از مادّه «سجس» به معناى «تغيير رنگ آب و كدورت آن» است. به همين مناسبت به تاريكى شب «سجيس اللّيالى» اطلاق شده و اين تعبير گاه كنايه از دوام و بقا است، مثل اين كه گفته شود «تا شب تاريك است و روز روشن، من به اين كار ادامه مى‌دهم»، يعنى هميشه اين كار را ادامه مى‌دهم، و خطبه بالا نيز همين معنا را مى‌رساند.

[٣] «زوافر»، جمع «زافرة» در اصل از مادّه «زفر» به معناى «نفس زدن شديد توأم با صدا» است، و به صداى آتش نيز زفير گويند، زافرة به معناى «ياران و مددكاران و قوم و عشيره» به كار مى‌رود، به خاطر اين كه بار سنگين كمك را به دوش مى‌كشند و گويى، نفس‌زنان آن را به مقصد مى‌رسانند.