پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٨٠ - شرح و تفسير گروه پنجم- مردان خدا

با توجه به اين كه «شريد» به معناى «فرارى و آواره» و «نادّ» از ماده «ندّ» به معناى «فرار كردن از جماعت و روى آوردن به وحدت و انفراد» آمده است‌ [١] جملات بالا، اشاره به اين است كه آنان، حتّى در تبعيد و آوارگى هم با يكديگر نيستند، بلكه هر يك را در گوشه‌اى پرتاپ مى‌كنند، چرا كه دنيا پرستان از اجتماع آنان سخت بيمناكند.

و تعبير به «خائف مقموع» با توجه به اين كه «مقموع» از مادّه «قمع» به معناى «قهر و غلبه و يا ريشه كن كردن» است، اشاره به اين است كه دنيا پرستان حاكم، تنها به تهديد آنان را قناعت نمى‌كنند، بلكه سعى دارند دائما آنها را در فشار قرار داده، يا ريشه كن كنند.

و تعبير به «ساكت مكعوم»، با توجه به اين كه «مكعوم» از مادّه «كعم» (بر وزن كعب) به معناى «بستن دهان شتر» است، اشاره به اين است كه زور مداران ستمگر، هرگز قانع به خاموش بودن اين گروه نيستند، بلكه سعى دارند دهان آنها را ببندند و مهر بر آن نهند.

تعبير به «داع مخلص» اشاره به اين است كه دعوت از مردم، به خاطر رسيدن به جاه و مقام و ثروت و قدرت نيست، بلكه انگيزه‌اى جز رضاى خدا ندارند.

احتمال ديگرى نيز در تفسير اين جمله گفته شده است و آن اين است كه منظور از «داع مخلص» دعا كننده‌اى است كه از سر اخلاص رو به درگاه خدا آورده و براى بهبود حال جامعه پيوسته دعا مى‌كند.

بالأخره تعبير به «ثكلان موجع» با توجه به اين كه «ثكلان» به معناى «انسان مصيبت‌زده» و «موجع» به معناى «صاحب درد» است، اشاره به اين است كه آنها تنها در ظاهر گريان نيستند، بلكه از درون مى‌سوزند و درد مى‌كشند.

حضرت سپس به بيان اوصاف ديگرى از اين گروه پرداخته و با عباراتى كوتاه و پر معنا و تأسّف برانگيز، وضع آنان را در چنين اجتماعى شرح مى‌دهد و مى‌فرمايد:

[١] شرح نهج البلاغه محمد عبده و شرح علامه خويى و شرح ابن ابى الحديد ذيل جمله مورد بحث.