الأمل. [١] همين معنا، در خطبه ٤٢ با توضيح بيشترى- به خاطر اهميّت فوق العاده‌اى كه دارد- آمده است، مى‌فرمايد: «أيّها النّاس! و إنّ أخوف ما أخاف عليكم اثنان:

اتّباع الهوى و طول الأمل. فأمّا اتّباع الهوى فيصدّ عن الحقّ، و أمّا طول الأمل فينسى الآخرة، اى مردم! بدانيد كه ترسناكترين چيزى كه از آن بر شما خائفم، دو چيز است: پيروى از هوا و هوس و آرزوهاى طولانى. پيروى از هوا و هوس، انسان را از حق باز مى‌دارد و آرزوهاى طولانى آخرت را به دست فراموشى مى‌سپارد.» بررسى روايات رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نشان مى‌دهد كه امير مؤمنان على عليه السّلام اين سخن را از استاد بزرگ و پيشوايش، پيامبر گرامى اسلام صلّى اللّه عليه و آله و سلّم اقتباس كرده است، زيرا همين معنا در بحار الأنوار، ضمن كلمات آن حضرت نقل شده است. [٢] در واقع اين دو موضوع، بزرگترين مانع راه و وحشتناك‌ترين عوامل گناه است، زيرا، هوا پرستى، هيچ حدّ و مرزى را به رسميّت نمى‌شناسد و هنگامى كه بر انسان چيره شود، چشم و گوش او را نابينا و كر مى‌كند، نه قدرت شنوايى سخنان حقّ پيامبران و پيشوايان معصوم را دارد و نه چشم دلش، توانايى ديدن آنچه را در اين جهان، در اطراف او مى‌گذرد دارا است و به اين ترتيب او مانند كوران و كرانى است كه در جاده پر خطرى به راه افتاده و هر لحظه احتمال سقوطش در پرتگاه مى‌رود.

و امّا آرزوهاى دور و دراز دنيا و مواهب مادّى را چنان در چشم انسان تزيين مى‌كند كه گويى جايگاه ابدى همين جا است و به اين ترتيب، در بيابان زندگى گرفتار سرابهايى مى‌شود و براى هميشه از رسيدن به مقصد باز مى‌ماند.

در پايان اين خطبه، اين معلم بزرگ جهان انسانيت، در يك نتيجه‌گيرى كوتاه و پر معنا، چنين مى‌فرمايد: «حال كه چنين است، در اين دنيا، از اين دنيا، زاد و

[١] «امل» (بر وزن عمل)، به معناى «اميد و آرزو» است. البته آرزو، بر دو قسم است: آرزوهايى كه مى‌توان به آن دست يافت كه مفهومش با اميد، تقريبا، يكى است و آرزوهاى دور و درازى كه دست نيافتنى است و مفهومش، از اميد، جدا است.

[٢] بحار الانوار، (جلد ٧٠، صفحه ٩١)، اين حديث، از جابر بن عبد اللّه انصارى، از پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در باب «حب الدنيا» نقل شده است.