چنان كه پيداست، علّامه مجلسى ، به رغم تأكيد بر ضعف سندى روايت و مخالفت آن با مبانى عقلانى و كلامى شيعه ، تنها از دو راه حل ، سخن به ميان مى آورد : نخست ، ارتكاب تكلّف در توجيه روايت؛ دوم ، كنار گذاشتن برخى از مبانى كلامى ؛ امّا از كنار گذاشتن روايت ، به هيچ وجه ، سخنى به ميان نمى آورد. نيز در برخورد با روايت عفير ، [١] كه انعكاس آن در الكافى ، زمينه نقدهاى بسيارى بر اين كتاب به ويژه از سوى معاندان شده، چنين آورده است: ولا يستبعد من كلام الحمار من يؤمن بالقرآن و بكلام هود و النحل و غيرها. [٢] قصد نگارنده ، از بيان اين نكات، تأييد كامل اين روش از سوى علّامه مجلسى نيست (چنان كه در ادامه مقاله ، از افراط ايشان در اين جهت ، به عنوان كاستى كتاب مرآة العقول ، ياد خواهيم كرد) ؛ بلكه مقصود ، تأكيد بر اصل رعايت احتياط در برخورد با روايات و كاربست اصل «طرح» ، به عنوان آخرين مرحله در برخورد با روايات (بويژه روايات كتب معتبر) است.

٣ . لزوم اهتمام به سه اصل : تقيّه، انكار مقامات معنوى ، و رعايت سطوح مخاطبان در روايات ائمّه عليهم السلام

كسانى كه با تاريخ شيعه و اهل بيت عليهم السلام آشنا هستند ، به نيكى مى دانند كه اهل بيت عليهم السلام ، با دو پديده «دشمنى دشمنان» و«غلوّ دوستان» روبه رو بوده اند ، چنان كه از اميرمؤمنان عليه السلام چنين نقل شده است: هلك فىّ اثنان: مبغض قال و محبّ غال. [٣] دشمنى دشمنان ، هماره باعث به زحمت افتادن ائمّه عليهم السلام ويارانش مى شد و

[١] الكافى ، ج ١ ، ص ٥٣ ( باب ما عند الأئمّة من سلاح رسول الله) .[٢] مرآة العقول ، ج٣، ص ٥٢ .[٣] نهج البلاغه ، حكمت ١١٧ و ٤٦٩ .