درباره نوع گزينش و چيدمان احاديثِ كتابش مى نويسد : تو در نامه ات نوشته اى كه اينك معارف اعتقادى و مسائل شرعى به گونه اى بس شديد ، دچار اختلاف و تضاد گشته و شناخت اعتقادات برحقّ و دريافت احكام درست ، دچار مشكل شده است ؛ زيرا روايات مذهبى در زمينه احكام و معارف ، اختلافى شديد دارند . نوشته بودى كه اختلاف روايت مى تواند علت هاى مختلفى داشته باشد ؛ ولى حوزه دانشمندان از دسترسىِ تو دور است و نمى توانى از محضر آنان بهره مند شوى و اختلافات حديث را حل كنى . نوشته بودى : اى كاش ، كتابى جامع در دسترس قرار گيرد كه همه مسائل مذهبى را پاك و منقّح مطرح كند و احاديث صحيح و معتبر را در آن گردآورى نمايد ؛ باشد كه شيعيان را مفيد افتد و از حيرت و سرگردانى به درآيند! خداوند ، تو را ارشاد كند . بدان كه هيچ كس نمى تواند حديث صحيح را از حديث ناصحيح جدا كند ، مگر بر اساس ضوابطى كه از خود امامان عليهم السلام رسيده است . امام عليه السلام فرموده است : ١ . حديث ما را با كتاب خدا برابر كنيد . اگر حديثِ ما با قرآن برابر بود ، بپذيريد و اگر با قرآن مخالف بود ، به دور اندازيد . ٢ . حديث ما را با رأى مخالفان مذهب برابر كنيد . اگر حديث ما با رأى مخالفان ، برابر درآمد ، رها كنيد و اگر با رأى مخالفانْ نابرابر بود ، بپذيريد . ٣ . حديث اجماعى را با نقل همگانى بپذيريد كه نقل همگانى ، ترديد ندارد . ولى در حد ما نيست كه اين ضوابط را در همه احاديث اختلافى اعمال كنيم ؛ چرا كه تشخيص ما در اين گونه مسائل ، ناچيز است . از اين رو بايد تشخيص صحيح و ناصحيح را به خود اهل بيت عليهم السلام واگذاريم و آخرين فرموده امام عليه السلام را ملاك عمل قرار دهيم كه مسئوليت كمترى دارد و آسان ترين راه انتخاب است . امام عليه السلام فرموده است : در صورتى كه شناخت حديثِ ما بر شما مشكل شود ، مى توانيد هر حديثى را كه مايليد ، از باب رضا و تسليم ، مأخذ عمل قرار دهيد . [١] بديهى است كه كلينى ، در اين روش تخييرى بين روايات ، احاديثى را انتخاب

[١] ر. ك : «درنگى در علم رجال» ، على اصغر حق دار ، مجله بصائر ، ش ١٤ و ١٥ (آذر و دى ١٣٧٤) .[٢] الفوائد المدنية ، ص ١٨١ ؛ وسائل الشيعة ، ج ٢٠ ، ص ٦٧ ـ ٧١ .[٣] اخبار و آثار ساختگى ، ص ٦٠ و ٦١ .[٤] پژوهشى در زمينه كافى و مؤلّف آن ، ص ١٦٢ .[٥] علم الحديث و دراية الحديث ، ص ٧١ .[٦] اُصول الحديث و أحكامه فى علم الدراية ، ص ٤١ ؛ وسائل الشيعة ، ج ٢٠ ، ص ٦٥ (به نقل از مشرق الشمسين) .[٧] ر. ك : «درآمدى بر شيوه هاى اجرايى ارزيابى اسناد حديث» ، مهدى مهريزى ، علوم حديث ، ش ١ ، پاييز ١٣٧٥ .[٨] ر. ك : الفوائد المدنية ، ص ١٨١ .[٩] ر. ك : هدية الأبرار إلى طرق أئمّة الأطهار ، ص ٨٢ .[١٠] ر. ك : «درآمدى بر شيوه هاى اجرايى ارزيابى اسناد حديث» (به نقل از الوافى ، ج ١ ، ص ١١) .[١١] ر. ك : وسائل الشيعة ، ج ٢٠ ، ص ٣٦ ـ ٤٧ .[١٢] ر. ك : الحدائق الناظرة ، ج ١ ، ص ٨ .[١٣] ر. ك : مستدرك الوسائل ، ج ٣ ، ص ٥٣٢ به بعد و ص ٢٩٠ به بعد .[١٤] ر. ك : الكافى ، ج١ ، ص ٦٢ ، ح ١ ؛ بحار الأنوار ، ج ٢ ، ص ٢٢٨ ، ح ١٣ ؛ ج ٥٠ ، ص ٨٠ ، ح ٦ ؛ ج ٢ ، ص ٢٢٧ ، ح ٥ ؛ وسائل الشيعة ، ج ١١ ، ص ٣٨٨ ، ح ٩ .[١٥] ر. ك : تصحيح الاعتقادات الإمامية ، ص ٨٨ و ١٤٧ .[١٦] ر. ك : بحار الأنوار ، ج ٦٢ ، ص ٧٤ .[١٧] ر. ك : «درآمدى بر شيوه هاى اجرايى ارزيابى اسناد حديث» (به نقل از التهذيب ، ج ٤ ، ص ٤٧٧ ـ ٤٢٨) .[١٨] ر. ك : تنقيح المقال ، ج ١ ، ص ١٧٤ .[١٩] ر. ك : الأرض و التربة الحسينية ، ص ٤١ ـ ٤٣ .[٢٠] ر. ك : «درآمدى بر شيوه هاى اجرايى ارزيابى اسناد حديث» (به نقل از المدخل إلى عذب المنهل ، ص ٢٧ و ٤٤) .[٢١] ر. ك : كتاب البيع ، ج ٥ ، ص ٣٥٤ و ٣٥٥ .[٢٢] ر. ك : «درآمدى بر شيوه هاى ارزيابى اسناد حديث» (به نقل از بحوف في علم الاُصول ، ج ٤ ، ص ٢٨٤) .[٢٣] ر. ك : معجم رجال الحديث ، ج ١ ، ص ٣٦ .[٢٤] بحوث فى علم الاُصول ، ج ٧ ، ص ٣٩ .[٢٥] صحيح الكافى ، مقدمه .[٢٦] ر. ك : علوم حديث ، ش ١ ، ص ٨٧ ـ ٩٢ .[٢٧] الكافى ، مقدّمه .[٢٨] رجال الطوسى ، ص ٤٤٢ ؛ معجم رجال الحديث ، ج ٢ ، ص ٦٦٤ .[٢٩] گزيده الكافى ، ج ١ ، ص ١٩ .[٣٠] مرآة العقول ، ج ٢ ، ص ٤٣٧ .[٣١] گزيده الكافى ، ج ١ ، ص ١٧ .[٣٢] الرواشح السماوية ، ص ٢٧ .[٣٣] خاتمه مستدرك الوسائل ، ج ٣ ، ص ٥٣٦ .[٣٤] ر. ك : مرآة العقول ، ج ٢ ، ص ٤٣٧ .[٣٥] ر. ك : لؤلؤة البحرين ، ص ٣٩٤ و ٣٩٥ .[٣٦] پژوهشى در زمينه كافى و مؤلّف آن ، ص ١٧٥ .[٣٧] تفسير الصافى ، ج ١ ، ص ٣ .[٣٨] مرآة العقول ، ج ٢ ، ص ٢١ .[٣٩] پژوهشى در زمينه كافى و مؤلّف آن ، ص ١٧١ (به نقل از مستدرك الوسائل ، ج ٣ ، ص ٥٣٩) .