امامى ، لازم بوده ، اظهار نظر كرده و كلياتى است كه با تأويلاتى همراه است. [١] در اين كتاب ، صدوق ، بدون پيچ و تاب ، در باره توحيد، صفات خدا، قضا و قدر، تكليف، استطاعت، بداء ، لوح و قلم، كرسى، عرش، روح، مرگ، سؤال قبر، رجعت، معاد، حوض، شفاعت، وعده و وعيد، نامه عمل، عدل، اعراف، صراط، عَقَبه هاى حشر، حساب و ميزان، بهشت و جهنّم، نزول وحى، قرآن، انبيا و رسل، عدد انبيا و اوصيا، نفى جبر و تفويض، تقيّه، پدران پيامبر ، و حظر و اباحه ، سخن گفته است. اين اثر شيخ صدوق، البته چنان نبوده كه بالكل پذيرفته شود و يا عارى از ابهام باشد، از اين رو، از سوى شيخ مفيد نقد شده [٢] و پاره اى از آراى وى ، رد و بخشى از آن ، شرح و تفسير گرديده است. [٣] اين كتاب صدوق هم با الكافى هم پوشانى زيادى دارد و البته بخش هايى از اصول الكافى ، در اين اثر صدوق نيست. يازده . المقنع : در موضوع فقه است و در واقع ، كتاب فتوايى شيخ صدوق است كه با الفاظ احاديث نوشته شده است . دوازده . الهداية : در موضوعات اعتقادات و فقه است. بخش نخست اين كتاب ، شامل مباحث عقيدتى است كه با ادبيات فقهى نوشته شده و استدلالى نيست و بخش دوم آن ، فقه است كه تا ارث را در بر مى گيرد . شيخ صدوق، هر چند در بارور كردن باورهاى شيعى ، تلاش گسترده كرده و رنج فراوان برده و ميراث بزرگى را به آيندگان انتقال داده و پاره اى از آموزه هاى حديثى را كه در الكافى نيست، در كتاب هاى خود آورده است، امّا رويكرد عالمان شيعه به

[١] براى نمونه، ر . ك : لوح و قلم ، دو ملك هستند (الاعتقاد ، ص ٤٤) ؛ كرسى، علم است (همان ، ص ٤٤) . عرش، جمله مخلوقات اند و يا علم است (همان ، ص ٤٥) .[٢] اين اثر شيخ مفيد تصحيح الإعتقاد نام دارد كه از سوى درگاهى ، تصحيح و از سوى دار المفيد در بيروت ، در تاريخ ١٤١٤ ق چاپ شده است.[٣] از اين رو ، برخى نام آن را شرح عقائد الصدوق (تصحيح الإعتقاد) گذاشتند. ر . ك : اوائل المقالات فى المذاهب و المختارات (اين رساله ، در پايان آن به چاپ رسيده است) .