مجموعه مقالات فارسي کنگره بين المللي ثقة الاسلام کليني - مجموعه مؤلفان - الصفحة ٢١٤
سوى عالمان دينى، لقب « ثقة الإسلام » گرفته است، [١] و از آن پس، اين لقب، منحصر در او شده و وقتى به صورت مطلق به كار مى رود، لقب خاص و بى منازع او است. از ويژگى هاى اين اثر كلينى ، اين است كه كتابش تنها مورد توجّه فقيهان قرار نگرفته ؛ بلكه به دليل داشتن معارف غير فقهى، از سوى فيلسوفانى همانند صدر الدين محمّد شيرازى ( ملّا صدرا ) هم مورد توجّه واقع شده و بر آن ، شرح نوشته است. [٢] يكى از دلايل اين جايگاه استثنايى و انكارناپذير كلينى در ميان عالمان شيعى، اقدام او به تدوين نخستين اثر حاوى آموزه هاى اهل بيت عليهم السلام است كه خود از هوشيارى بسيار بالاى او نشان دارد: و ذلك لأنّ الشيخ محمّد بن يعقوب يعدّ أوّل من جمع الأحاديث بأسانيده بهذه السعة ؛ [٣] و اين ، از آن روست كه شيخ محمّد بن يعقوب، نخستين جمع كننده حديث به صورت مسند با اين گستردگى است. أوّل من تصدّى من علماء الإمامية بعد انتهاء عصر الائمّة إلى جمع ما أثر عنهم من الحديث بهذه السعة ؛ [٤] او نخستين كسى است كه پس از پايان يافتن دوران امامت ائمّه ، عهده دار جمع آورى آثار باقى مانده از ائمّه با اين گستردگى است .
[١] بررسى هاى انجام شده نشان مى دهد كه پيش از شيخ بهاء الدين عاملى (م ١٠٣١ ق) ـ نوّر اللّه مرقده ـ كسى از اين تعبير در حق كلينى استفاده نكرده و او نخستين عالم و دانشمند شيعى است كه دركتاب هايش از اين تعبير ، مكرّر و به فراوانى استفاده كرده و پس از وى، در نوشته ها رواج پيدا كرده وآمده است. ر . ك به كتاب هاى شيخ بهايى : الحبل المتين، ص ٧ ؛ مشرق الشمسين، ص ٢١٩، ٢٧٤، ٢٧٨، ٢٧٩، ٢٩٦ و ٣٩٠ ؛ مفتاح الفلاح، ص ٩، ١٤، ١٦، ١٧، ٢٢، ٤٢، و... .[٢] ر . ك : شرح اُصول الكافى ، ملّا صدرا .[٣] الكافى و الكلينى ، ص ١٥٣ .[٤] همان ، ص ١١٣.