اين مطلب ، نشان مى دهد كه بخارى ، كتاب را تنظيم ، تكميل و پاكنويس نكرده است و اين امر را ديگران انجام داده اند . قسطلانى مى گويد : در نسخه هايى از صحيح البخارى ، باب هايى عنوان گرديده كه هيچ حديثى در آن نقل نشده و احاديثى كه بابى براى آنها ذكر نشده است . پس اين وضع ، مورد انتقاد و اشكال عده اى قرار گرفته ، لكن حافظ ابوذر هروى ، اين اشكال را با آنچه از ابو اسحاق مستملى روايت كرده ، حل نموده است . [١] با اين وصف ، صحيح البخارى ، از اعتبار كاملى كه به دست مؤلّف آن مى توانست برخوردار باشد ، دارا نيست و چه بسا ممكن است كه بى ربطى هاى موجود در اين كتاب ، از ناحيه همين اختلافات باشد .

چهار . باب بندى و آوردن احاديث متناسب با هر باب و عدم تكرار نابه جا

هر كس با اوّلين مراجعه به الكافى ، منطق تقريبا كامل كلينى در باب بندى و آوردن احاديث متناسب با هر باب را متوجّه مى شود ؛ امّا در مورد بخارى ، اين مطلب صحّت ندارد ؛ زيرا وى در چينش احاديثْ در كتب و باب هاى مورد نظر ، دچار اشتباهات فراوانى شده است كه براى نمونه، مى توان به اين موارد، اشاره كرد :

الف . بدء الوحى

حدّثنا الحُميدىّ قال حدّثنا عبداللّه بن الزّبير قال حدّثنا سفيان قال حدّثنا يحيى بن سعيد الأنصارى قال أخبرنى محمّد بن إبراهيم التيمى أنّه سمع علقمة بن وقّاص اللّيثى يقول سمعت عمر بن الخطّاب على المنبر قال سمعت رسول اللّه صلى الله عليه و آله يقول : إنّما الأعمال بالنّيات وإنّما لكلّ امرئ مانوى فمن كانت هجرته إلى دنيا يصيبها أو إلى امرأة ينكحها فهجرته إلى ما هاجر إليه . [٢]

[١] ر.ك : هدى السارى : مقدمة فتح البارى فى شرح صحيح البخارى ، ج ١ ، ص ١٠ ؛ إرشاد السارى لشرح ر صحيح البخارى ، ج ١ ، ص ٢٣ .[٢] همان جا .[٣] صحيح البخارى ، ج ١ ، ص ٥٨ .