بسيار متفاوت از اخلاقيات موجود در كتاب الكافى است كه به احتمال، از آن، باخبر بوده است. نشان ديگر تأثيرپذيرى شديد ابن مسكويه از اخلاق يونانى، آن است كه وى به نقل چهار فضيلت اصلى، بسنده مى كند و به فضايل دينى ديگرى كه در متون اسلامى، همسنگ فضايل فوق شمرده شده اند، توجّهى ندارد. با مرور آيات و روايات دينى، مى توان يكى از اصلى ترين فضايل را «تقوا» دانست كه در واقع، فضيلتى همچون عفّت، بر آمده از آن است. البته وى در زيرمجموعه عدالت، اشاره مى كند كه ارسطو، عدالت را سه قسم دانسته است: نخست آنچه ميان بنده و خداوند است، ديگرى ناظر به روابط شخص با ديگران است و سوم، آنچه ناظر به حقوق گذشتگان است. [١] آن گاه وى در توضيح اين سخن، اندكى تفصيل مى دهد و مى گويد: درباره عبادت خدا تقسيماتى متعدّد، ارائه شده و برخى از فلاسفه جديد، آن را سه بخش دانسته اند: اعتقاد درست، سخن صواب، و عمل صالح. عمل صالح نيز به بدنى (يعنى نماز و روزه) و خارج از بدن (يعنى معاملات)، تقسيم مى شود. [٢] سپس از مقامات قربْ سخن مى رانَد و عوامل دورى از خداوند را يادآور مى شود. [٣]

سه. نظريه پردازى دقيق

ابن مسكويه، به دقّت كوشيده است تا در كتاب خود، بنايى از نظام اخلاقى برآورد و بر اساس مفروضات و اصولى معيّن، نتايجى دقيق به دست آورد. روشى كه وى در اين كتاب دنبال كرده است، بعدها كم و بيش به وسيله مصنّفان اخلاق فلسفى پيروى

[١] در اين باره، ر . ك : اخلاق نيكوماخوس، ص ١٦٥ به بعد.[٢] تهذيب الأخلاق، ص ١٢٣.[٣] همان، ص ١٢٤.