براى نمونه ، در «كتاب الإيمان و الكفر» علّامه نيز مانند كلينى ، ابواب مربوط به طينت مؤمن و عالم ذرّ و ميثاق الهى را در آغاز آورده است. از باب ٢٤ ـ كه نسبت به همه كتاب الإيمان، از باب هاى آغازين به شمار مى آيد ـ [١] به بعد ، ابوابى درباره تفاوت اسلام و ايمان و بايسته ها و بنيان هاى هر يك به چشم مى خورد و از باب ٣٨ به بعد ، ابواب مكارم الأخلاق و خوى هاى پسنديده گشوده مى شود و از باب ٩٨ به بعد ، سخن از كفر، پايه هاى آن و خوى هاى نكوهيده است. اين چينش كلّى ، با آن كه در جزئيات ابواب ، با الكافى ، تفاوت هاى زيادى دارد ، ولى بر روى هم ، از نظر جهتگيرى و روند كلّى كتاب ، به آن نزديك است. نزديك به همين گونه چينش را مى توان در كتاب هاى ديگر بحار الأنوار نيز يافت.

چگونگى چينش احاديث در ابواب «الكافى»

كلينى ، احاديث هر باب را چگونه و بر چه مبنايى مرتّب ساخته است؟ در نگاه نخست مى توان چند احتمال را در ذهن تصوير كرد: ١. چينش ، از احاديث بلند و درازدامن ، به كوتاه. ٢. واژگونه چينش پيشين ، يعنى از احاديث كوتاه به بلند. ٣. نخست گزارش احاديثى كه دلالت آنها بر عنوان باب واضح تر است و سپس گزارش احاديثى كه دلالت آنها بر عنوان باب ، با گونه اى اجمال و ابهام همراه است. ٤. چينش بر پايه اعتبار حديث از نگاه كلينى ، بدين معنا كه كلينى ، نخست احاديثى را كه خود معتبرتر مى دانسته ، مى آورد و سپس احاديثى را كه از نگاه وى اعتبار كمترى داشته اند ، گزارش مى كند. دو احتمال نخست را كسى مطرح نكرده است. در كنار اين كه نمونه هاىِ نقضىِ فراوانى نيز دارد و دليلى نيز براى آن نيافته ايم ؛ ولى در سخنان برخى از دانشوران ،

[١] «كتاب الإيمان و الكفر» بحار الأنوار ، بر روى هم ، ١٤٥ باب دارد .