مجموعه مقالات فارسي کنگره بين المللي ثقة الاسلام کليني - مجموعه مؤلفان - الصفحة ٦٠٢
پيداست كه اين دست از روايات ، به خاطر مخالفت قطعيه با قرآن، عقل و ديگر ادلّه ، مردودند. از بازكاوى مباحث علّامه مجلسى در كتاب مرآة العقول ، به سان ساير مباحث حديثى ايشان بر مى آيد كه وى در رعايت اين اصل (يعنى بهره جستن از قانون «طرح» در آخرين مرحله از تعامل با روايات)، اهتمام فراوان به خرج داده است . احتمالاً نظر علّامه مجلسى آن بوده است كه وقتى روايتى در كتاب الكافى ، به عنوان مهم ترين و معتبرترين كتاب روايى شيعه كه توسط محدّث، فقيه و متكلّم به نامى همچون كلينى ، آن هم در عصر غيبت صغرا فراهم آمده است، نمى توان به سادگى ، به ضعف يا جعل روايت (چه از ناحيه سند و چه از ناحيه متن) تن داد. بهترين شاهد مدّعا آن است كه وى پس از اعلام ضعف سندى روايات ، بر اساس ديدگاه متأخّران، هيچ گاه آنها را كنار نمى گذارد ؛ بلكه به شرح و تفسير آنها مى پردازد. چنان كه گاه در بررسى متنى برخى از روايات ، به اشكالات متنى آنها اشاره مى كند ؛ امّا با اين حال ، چنين روايتى را كنار نمى گذارد و با ارائه توجيهات مختلف ، تلاش خود را براى احياى روايتْ به كار مى بندد. از نمونه هاى روشن اين ادّعا ، روايتى است كه مرحوم كلينى در كتاب «العقل و الجهل» در باره يك عابد منعكس ساخته است. [١] علّامه مجلسى در بررسى سندى ، اين روايت را ضعيف معرفى كرده و در باره متن آن چنين آورده است: وفى الخبر إشكال من أنّ ظاهره كون العابد قائلاً بالجسم و هو ينافى استحقاقه للثواب مطلقاً وظاهر الخبر كونه مع هذه العقيدة الفاسدة مستحقّا للثواب لقلّة عقله وبلاهته ... وبالجملة لا بدّ إمّا من ارتكاب تكلّف تامّ فى الكلام أو التزام فساد بعض الاُصول المقرّرة فى الكلام. [٢]
[١] الكافى ، ج ١ ، ص ١٢ .[٢] مرآة العقول، ج١، ص ٣٥ ـ ٣٦ .