تبويب موضوعى مسائل على بن جعفر عليه السلام اشاره كرد. نجاشى ، اين مسائل را ـ كه خوش بختانه اكنون در دست است ـ به دو طريق روايت مى كند. [١] چنان مى نمايد كه اين كتاب در ويرايش نخست خود ، تبويب موضوعى ويژه اى نداشته و تنها مجموعه اى از سؤالات على بن جعفر در موضوعات گوناگون فقهى از برادرش امام كاظم عليه السلام بوده است ؛ ولى در روزگاران بعد ، كسى يا كسانى به تبويب موضوعى آن ، بر پايه ابواب فقهى در آن زمان دست زده اند. نمونه ديگر، تبويب مشيخه حسن بن محبوب از سوى داوود بن كورة قمى ، بر پايه موضوعات فقهى بوده است. [٢] ديگر روند تبويب احاديث ـ كمتر به شكل مسندى و غالبا به شكل موضوعى ـ در آن زمان ، به مرحله اى رسيده بود كه كسانى چون داوود بن كورة قمى ، بيشتر فعّاليت حديثى خود را بر آن ، متمركز سازند. [٣] با گذار حديث شيعه از مرحله تدوين نگاشته هاى كوچك و ورود آن به مرحله تدوين جوامع فراگير حديثى، تبويب احاديث ـ در شاخه تدوين موضوعى ، كه اين نوشتار درباره آن گفتگو مى كند ـ نيز ظرافت ها و دشوارى هاى ويژه اى مى يافت و به باريك بينى هاى بيشترى نياز داشت. كسى كه در پىِ تبويب احاديث بسيار در يك جامع حديثى بود ، بايد به نكته هايى توجّه مى كرد. براى نمونه: ـ تا آن جا كه مى توانست ، همه احاديثى را كه درباره موضوع كتاب وى روايت شده يا وى اجازه روايت آنها را داشت ، گرد آورَد. ـ در چينش ابواب ، به سير منطقى شناخت آن موضوع ، توجّه مى كرد. براى

[١] يك طريق به نسخه تبويب شده و طريق ديگر ، به نسخه غير مبوّب (رجال النجاشى ، ش ٦٦٢).[٢] همان ، ش ٤١٦ .[٣] داوود بن كورة ، «نوادر» احمد بن محمّد بن عيسى را نيز بر پايه موضوعات فقهى ، تبويب كرده بود (همان ، ش ١٩٨).