بلكه آن است كه برخى گفتار ششم را به سه بخش تقسيم كرده اند كه نتيجتاً كتاب، به هشت گفتار، تبديل شده است. نسخه حسن تميم نيز تنها گفتار ششم را به دو بخش كرده و در نتيجه، هفت گفتار شده است. طبق تقسيم بندى زنجانى، كتاب تهذيب الأخلاق، داراى هشت گفتار به شرح زير است: گفتار اوّل: مبادى علم اخلاق، شامل بحث از نفس، خير و سعادت، فضيلت و رذيلت؛ گفتار دوم: خوى آدمى و پيراستنش، كمال او و راهش؛ گفتار سوم: خير و سعادت: اقسام و درجات آن؛ گفتار چهارم: عدالت و نمودهاى آن؛ گفتار پنجم: محبّت و صداقت؛ گفتار ششم: بهداشت روان و بيمارى هاى آن و حفظ سلامت آن؛ گفتار هفتم: بازگردانيدن سلامت به روان؛ گفتار هشتم: علل ترس از مرگ و درمان آن؛

٣. ويژگى هاى «تهذيب الأخلاق»

با بررسى اين كتاب مى توان برخى از مهم ترين ويژگى هاى آن را، در مقايسه با مباحث اخلاقى كتاب الكافى، به شرح زير بر شمرد:

يك. مرجعيت انديشه يونانى

آشكارترين ويژگى اين كتاب ـ كه به دست مسلمانى معتقد نوشته شده است ـ ، حاكميت و مرجعيت بى منازع انديشه يونانى است. در واقع، بُن مايه اصلى كتاب و انديشه هاى آن، بر اساس آراى افلاطون [١] و ارسطو گذاشته شده است و مى توان آن

[١] درباره تأثير انديشه هاى افلاطون بر متفكّران مسلمان، از جمله ابن مسكويه، ر.ك: الفلسفة الأخلاقية الأفلاطونيه عند مفكّرى الإسلام ، ناجى التكريتى.[٢] تهذيب الأخلاق ، ص ٧٥.[٣] همان، ص ٣٨.[٤] همان، ص ٦٦.[٥] سوره سجده، آيه ١٧.[٦] تهذيب الأخلاق ، ص ٧١.[٧] همان، ص ١٧٠.[٨] همان، ص ١٩٧.[٩] همان، ص ١٩٨.[١٠] همان، ص ١٣١.[١١] سوره كهف، آيه ٣٢ و ٤٥.[١٢] تهذيب الأخلاق، ص ٦٦.[١٣] همان، ص ١٠٨. اين سخن، با تفاوتى اندك در واژه ها در خطبه ١٢٣ نهج البلاغة آمده است.[١٤] همان، ص ١٩٨.[١٥] همان، ص ٢١٥.[١٦] ر.ك: الحكمة الخالدة (جاويدان خرد)، ص ١٠٣ ـ ١١٠.[١٧] ر. ك : همان، ص ١١٠ ـ ١١٣.[١٨] ر. ك: همان، ص ١١٧، ١٤٧، ١٧١ و ١٧٦.