با وجود آن كه بسيارى از روايات توحيدى، مضمون هاى بلند و والايى دارند كه با اذهان توده مردم و حتّى فرهيختگان، فاصله فراوان داشته و دارد، ولى كلينى به تبيين آن سخنان نيز نپرداخته است. در يك مورد، ايشان گزارشى از سخنان هشام بن حكم نقل كرده است كه به تبيين عقلى مباحث توحيد پرداخته است. [١] شيخ صدوق، اين متن را گزارش نكرده و فيض كاشانى نيز اين قسمت را نقل و شرح ننموده است. [٢] شايد گرايش بيشتر آنان به روايات و پرهيز از استدلال غير روايى، در اين گزينش ، مؤثّر بوده است. از اين منظر، شيخ صدوق، شيوه روشن تر و دقيق ترى دارد. ايشان در مجموع كتاب التوحيد، بيش از ٥٥ بيان كوتاه و بلند دارد و در بسيارى از موارد، به تبيين روايت از ديدگاه شيعه و يا توضيح، تبيين و تسهيل فهم مطالب آن دارد. بنا بر اين، مجموعه بيانات شيخ صدوق، بسى افزون تر از ثقة الاسلام كلينى است (حدود چهارده برابر). شيخ صدوق، در كتاب التوحيد، سخن خويش را كاملاً متمايز از احاديث ساخته و با عنوان «قال مصنّف هذا الكتاب» و يا «قال محمّد بن على بن الحسين، مصنّف هذا الكتاب»، بيان خويش را از متن احاديث جدا ساخته است. [٣] اين شيوه، اگر چه گسترده است ، ولى تمام موارد را شامل نمى شود. شيخ صدوق، گاه بدون تذكّر، سخن و نظر خويش را در ادامه و يا در ميان روايتْ ذكر كرده است. اين شيوه شيخ صدوق، در كتاب من لايحضره الفقيه ، بسيار رايج است ؛ ولى در كتاب التوحيد، كمتر به چشم مى آيد. [٤]

[١] همان ، ص ٩٩.[٢] ر.ك: الوافى، ج ١، ص ٣٨٦: أورد فى الكافى بعد هذه الاخبار الثلاثة خبرا آخر فى هذا المعنى من كلام هشام بن حكم، تركنا ذكره لعدم وضوحه.[٣] براى نمونه ، ر.ك: التوحيد، ص ٢٥، ٢٦، ٢٧، ٦٥، ٨٠، ٨٤، ١١٩، ١٢٠، ١٢٢، ١٢٥، ١٢٩، ١٣١، ١٣٤، ١٣٥، ١٣٧، ١٤٣ و...[٤] براى نمونه ، ر.ك: همان، ص ٢٦٨ (در ضمن حديث ٥) و ص ٢١٨، ح ٤٣ و ص ٣٠٠، بعد از ح ٧ (بيان بلند شيخ صدوق).