مجموعه مقالات فارسي کنگره بين المللي ثقة الاسلام کليني - مجموعه مؤلفان - الصفحة ٢٦

بهره برده و از آن ، اثر پذيرفته است. گزارش سوم ، سخن نجاشى است به هنگام يادكرد كتاب هاى معلّى بن محمّد. [١] وى چند كتاب از معلّى ، نام برده است. از آن ميان اند كتابى با نام «كتاب الإيمان و درجاته و زيادته و نقصانه» و نگاشته اى ديگر با نام «كتاب الكفر و وجوهه». نام اين دو كتاب ، به نام چند باب از كتاب الإيمان الكافى ، بسيار نزديك است. از جمله باب «درجات الإيمان» «باب الكفر» و «باب وجوه الكفر» . دانستنى است كه كلينى از اين دو كتاب معلّى ، بسيار سود جسته است. هدف از اين سنجش ها البته آن نيست كه بگوييم كلينى ، نام ابواب كتاب الإيمان را قطعا با الگوگيرى بى كم و كاست از روى اين چند كتابْ برگزيده است ؛ بلكه مراد ، آن است كه وى با توجّه به روايت هاى فراوانى كه از كتاب هاى بكر و معلّى ، گزارش كرده ، [٢] قطعا نسبت به نام ابواب كتاب الإيمان و الكفر ، خالى الذهن نبوده و به اين كتاب ها نيز توجّه داشته و به گمان بسيار ، از آنها اثر پذيرفته است .

نگاهى به چگونگى چينش ابواب كتاب هاى «الكافى»

نخست چونان درآمدى بر اين بخش بايد يادآورى كنيم كه كتاب العقل و الجهل [٣] الكافى ، هيچ بابى ندارد. شايد ديدگاه كلينى آن بوده كه چون همه اين احاديث ، درباره جايگاه، ارزش و اهمّيت عقلْ سخن مى گويند ، نيازى به باب بندى آن نيست ؛ ولى به هر روى مى توان با ريزبينى و باريك انديشى ، همين احاديث را نيز دسته بندى كرد و هر دسته را در زير بابى ويژه ، گرد آورد.