مجموعه مقالات فارسي کنگره بين المللي ثقة الاسلام کليني - مجموعه مؤلفان - الصفحة ١١١

واژگان يكسان بوده و سياق آنها نيز به هم نزديك مى نموده ، براى آنها يك باب جداگانه قرار داده است ، اگرچه در مواردى ، مضمون اين احاديث با مضمون يك يا چند باب ديگر نيز هماهنگ است. به نظر نمى آيد تعليل علّامه درباره اين باب ، دليل استوارى داشته باشد. ٣ . درباره «باب آخر فى أرواح المؤمنين» آورده اند كه اين عنوان ، در برخى نسخه ها وجود ندارد. [١] ٤ . از عنوان «باب الرّجل يتطوّع بالصيام و عليه من قضاء شهر رمضان» استفاده كرده اند كه كلينى ، بر آن بوده است كه شخص ، تنها در صورتى نمى تواند روزه مستحبّى بگيرد كه قضاى روزه ماه رمضان برعهده او باشد ؛ ولى اگر قضاى روزه واجب ديگرى بر عهده او باشد ، مى تواند روزه مستحبّى بگيرد ؛ نكته اى كه صاحب معالم نيز بر پايه همين عنوان به كلينى نسبت داده بود و ظاهرا اين نسبتْ درست مى نمايد. [٢] ٥ . درباره «باب طينة المؤمن و الكافر» معتقد است كه احاديث اين باب و برخى از باب هاى پسين ، از جمله احاديث متشابه و مشكل است كه توهّم جبر و نفى اختيار را به ذهن مى آورد. سپس به بيان ديدگاه هاى گوناگون دانشوران شيعه درباره اين گونه احاديث پرداخته است . [٣]

ز . وحيد بهبهانى (م ١٢٠٥ق)

آقا محمّدباقر ، مشهور به وحيد بهبهانى ، از بزرگ ترين فقيهان متأخّر شيعه است. وى در يك دو جا از حاشيه خود بر مجمع الفائدة و البرهان از محقّق اردبيلى از عناوين