نتيجه گرفت كه پس تمام صحابه عرب زبان و شاهد نزول وحى ، همه معانى قرآن را در مفردات و جملات آن در يك سطح درك مى كردند . ذهبى ضمن نقد ديدگاه ابن خلدون (كه همه صحابه را صاحب فهم معانى قرآن مى داند به اين دليل كه قرآن به زبان آنان نازل شده) به اين حقيقت معترف است . [١] بنا بر اين بايد ديد ادله اعتبار فهم صحابه (و تابعين) چيست . در مصادر اهل سنّت، دليل قرآنى يا روايى خاصى از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله درباره حجّيت قول همه صحابه (به عنوان سلف) در تفسير قرآن به چشم نمى خورد. دانشمندان اهل سنّت نيز، به روايتى تمسّك نكرده اند. [٢] اساساً ادلّه اهل سنّت در اين باره، اعتبارى (غير نقلى) است. اين ادلّه، مشابه يكديگر و بر مبناى تلقّى اهل سنّت از صحابه پيامبر خدا و حضور آنان در حين نزول وحى است. ابن كثير (م / ٧٧٤ ق) كه اساسا مقدمه تفسيرش برگرفته از استادش ابن تيميه است عين عبارت ابن تيميه را در اين باره آورده و مى نويسد: إذا لم نجد التفسير فى القرآن و لا فى السنّة، رجعنا فى ذلك إلى أقوال الصحابة، فإنّهم أدرى بذلك لما شاهدوا من القرائن و الأحوال التى اختصّوا بها و لما لهم من الفهم التام و العلم الصحيح و العمل الصالح لا سيّما علماءهم و كبراءهم، كالأئمة الأربعة الخلفاء الراشدين و الأئمة المهديين و عبد اللّه بن مسعود... والحبر البحر عبداللّه بن عباس...؛ [٣]

[١] التفسير والمفسرون ، محمّد حسين ذهبى ، ج ١ ، ص ٣٣ .[٢] ممكن است به اطلاق حديث «أصحابى كالنجوم بأيّهم اقتديتم اهتديتم؛ اصحاب من، مانند ستارگان هستند، به هر كدام اقتدا كنيد ، هدايت مى يابيد»، در اين باره تمسّك شود (ر. ك : الاعتقاد على مذهب السلف من اهل السنّة، ص ١٨١؛ الشفاء بتعريف حقوق المصطفى، ص ٦١٣). ليكن اين حديث، افزون بر ضعف در سند و حتّى اعتراف اهل سنّت به وضع آن (ر. ك : اعلام الموقّعين، ص ٢٢٣؛ الشفاء بتعريف حقوق المصطفى ، ص ٦١٣؛ تعليقة بجاوى . وى به نقل از ابن حزم و حافظ عراقى، اين حديث را ضعيف، حتّى موضوع مى داند)، از نظر دلالت نيز مخدوش است. اساساً ممكن نيست به سنّت همه صحابه ـ كه احياناً با يكديگر متناقض است ـ ، اقتدا شود .[٣] تفسير القرآن العظيم، ابن كثير، ج ١، ص ٣ . و نيز ، نك : ابن تيميه : ص ٤٠ ابن عطيّة نيز هر چه از ر صحابه در تفسير اخذ شود را نيكو مى شمرد و مقدم مى داند و مى گويد: «چون آنان شاهد نزول آيات بوده و قرآن به زبان آنان نازل شده است» (ر.ك : المحرر الوجيز ، ج ١، ص ٥٠) .