مبوّب باشد و هم احاديث فقهى را در ابوابى گنجانده باشد ، وجود نداشته است ، بايد بگوييم كه اين ادّعا را نيز نمى توان پذيرفت ؛ زيرا براى نمونه ، المحاسن برقى ، در اندازه نخستين آن ، اگر نگوييم از الكافى ، بزرگ تر بوده ، از آن ، كم حجم تر نبوده است . نجاشى ، در نمايه كتاب هاى المحاسن ، از نزديك به نود كتاب از كتاب هاى المحاسن را ياد كرده است ، [١] در حالى كه همه كتاب هاى الكافى ، سى كتاب يا اندكى بيشتر است . نجاشى در نمايه كتاب هاى ابراهيم بن محمّد ثقفى ، كتاب الجامع الكبير فى الفقه [٢] و در نمايه كتاب هاى حميد بن زياد ، الجامع فى انواع الشرايع را نام برده است . [٣] در اين جا بايد يادآور شد كه اين دو نفر ، متقدّم بر كلينى اند و كتاب هاى آنها چنان كه از نامشان نيز پيداست ، نمى توانسته بدون يك تبويب فقهى ، سامان يافته باشند . ظريف بن ناصح نيز كتابى با نام الجامع فى سائر أبواب الحلال و الحرام [٤] داشته كه بى شك ، داراى تبويب بوده است . بنا بر اين ، الكافى نه اوّلين كتاب حديثى مبوّب در شيعه است و نه نخستين جامع حديثى تبويبدار و نه نخست جامع فقهى با ابواب منظّم . پيش از كلينى ، «جامع نگارى» ، به چند گونه پيش گفته ، رواج داشته است.

ج . برترى از جهت تبويب بر ديگر كتب چهارگانه

برخى دانشوران ، تبويب الكافى را بى نظير دانسته و آن را از جهت تبويب ، بر ديگر كتاب هاى چهارگانه ، برترى داده اند. كهن ترين اظهارنظر در اين باره ، از آنِ مجلسى پدر (م ١٠٧٠ق) است : الكافى و هو فى صحّة النظم فى الأبواب و الأخبار بمنزلة لا يوجد مثله كتاب... . [٥]

[١] رجال النجاشى ، ش ١٨٢.[٢] همان، ش ١٩.[٣] همان، ش ٣٣٩.[٤] همان، ش ٥٥٣.[٥] روضة المتّقين، ج ٤، ص ٤٤٧.