واقعا كلينى نيز اين برداشت را پذيرفته يا آن كه وى به وجوب در برابر استحباب ، قائل بوده است؟ آية اللّه اشتهاردى درباره همين باب ، پس از ذكر ديدگاه دانشمندان شيعه و اهل سنّت و بيان اين كه كلينى و صدوقين براى غسل جمعه ، واژه وجوب را به كار برده اند ، مى نويسد : لكن الظاهر عدم المنافاة بين هذه الأقوال و بين تحقّق الإجماع على عدم الوجوب فإنّ مثل الكلينى رحمه الله و الصدوقين كانوا من الذين يعبّرون الفتوى بلفظ الحديث من دون أن يجتهدوا فى خصوصيّات الألفاظ الواردة عنهم عليهم السلام و لذا عَنْوَنَ فى الكافى أبوابا بالنسبة إلى الاُمور الّتى لا خلاف فى وجوبها و مع ذلك لم يعنون الوجوب مثل باب صفة الوضوء مثلاً و الأبواب الّتى راجعة إلى أحكام الجنب و لم يعنون وجوب الوضوء و لا تحريم تلك الأشياء و مثل باب فضل الصوم أو فضل شهر رمضان و لم يعنون باب وجوب الصوم و كذا عنوان باب الربا و لم يعنون باب تحريم الربا و بالجملة عناوين الأبواب من مثل الكلينى رحمه الله لا تدلّ نفيا و إثباتا على أنّ مراده الحكم الإلزامىّ أو غيره . [١] امّا حقيقتْ آن است كه پاسخ به اين پرسش كه : آيا عناوين ابواب الكافى ، بار ارزشى دارند و به اصطلاح ، به اثبات يا نفى يك حكم نظر دارند يا نه؟ بسته به هر يك از سه دسته از عناوين ابواب الكافى ، متفاوت خواهد بود و حكم كلّى دادن درباره همه عناوين ابواب ـ با وجود تفاوت هايى كه ميان آنها برشمرديم ـ درست نيست. دسته اوّل عناوين الكافى چنان كه گفتيم ، بار ارزشى ندارند و به اثبات يا نفى نظريه يا ديدگاهى نمى پردازند و تنها موضوع احاديث آن باب را بر مى نمايند ؛ ولى دسته دوم و سوم ، اين گونه نيستند. دسته دوم ، تا اندازه كمى به اثبات يا ردّ يك ديدگاه مى پردازند و دسته سوم نيز صراحتا درباره آن ، حكمى بيان مى كنند . از سوى ديگر مى دانيم كه كلينى در نام گذارى ابواب ، تلاش داشته تا آن جا كه

[١] در ادامه ، به يك نمونه از اين ديدگاه ، در كلام صاحب حدائق ، اشاره خواهيم كرد .[٢] الكافى، ج ٣ ص ١٠٩.[٣] در اين باره ، متن كتاب جواهر الكلام (ج ٣ ، ص ٢٥٣) را با متن الحدائق الناضرة (ج ٣ ، ص ٢٧٤ : «ثمّ لايخفى أنّ ظاهر صاحب الكافى أيضا القول بالوجوب حيث عَنْوَنَ به الباب....») ، مقايسه كنيد .[٤] كتاب الطهارة، شيخ انصارى ، ج ٢ ، ص ٣٢٢.[٥] مدارك العروة، ج ٩، ص ٢٠٤.[٦] براى نمونه ر . ك : الكافى (چ غفارى)، ج ٣، ص ١٦٠ و ج ٤، ص ٣٢٩، ٣٤٤، ٣٦٣ و ٤٨٩.[٧] همان، ج ٤، ص ١٥١، ٣٤٦ و ٤٨٩.[٨] همان، ج ٤، ص ٢٢٩ و ج ٥، ص ٦٣ ، ١٦٧ ، ٢٨٨ و ٣٢٨.[٩] همان، ج ٥ ، ص ٤٩٦.[١٠] همان، ص ٥١١.[١١] همان، ص ٥١٢.[١٢] همان، ج ٤، ص ١٢٨.[١٣] براى نمونه هايى ديگر كه واژگانى همانند آنچه آمد ، در معناى مصطلح امروزى آن به كار رفته اند ، ر . ك : همان، ص ١٢٨، ١٦٩، ٢٩٥ و ٣٤٨.