به اتفاق مفسّران ، ناظر به رانده شدن مهاجران يا گروهى از آنان از مكّه به خاطر ابراز دين باورى است. آنان بدون داشتن هيچ جرمى و تنها به صرف آن كه به اسلام گرويدند ، اين چنين مورد خشم مشركان مكّه قرار گرفتند و از خانه و كاشانه خود ، رانده شدند. حال اگر به اين آيه ، صرفاً نگاه تاريخى داشته باشيم ، دلالت آيه در اين حد و مرز تاريخى مى ماند ؛ امّا امام عليه السلام آن را بر اساس وحدت مناط درباره آل محمّد صلى الله عليه و آله ودر روايت نخست ، در خصوص امام حسين عليه السلام جارى دانسته است. يعنى اهل بيت پيامبر صلى الله عليه و آله نيز صرفاً به خاطر دفاع از اسلام و ارزش هاى دينى و مخالفت با ستم ها، بى عدالتى ها، و دين گريزى ها و اخلاق ستيزى هاى دستگاه خلافت بنى اميّه ، از مدينه (يعنى كاشانه خود) به سمت سرزمين كربلا رانده شدند. پس ستايش از مهاجران و نكوهش از مشركان ، همچنان درباره آنان و دشمنانشان جارى و سارى است . بر اساس قاعده «جرْى» ، آيه از انحصار به زمان (يعنى سال هاى آغازين بعثت) و مكان (يعنى مهاجرت از مكّه به مدينه) واشخاص (يعنى مهاجران) ، خارج مى شود و مى تواند سال ٦١ هجرى و مهاجرت از مدينه به كربلا و اهل بيت پيامبر صلى الله عليه و آله وامام عليه السلام را دربرگيرد. حفظ پويايى و حيات قرآن ، مهم ترين حكمتى است كه در روايات ، بر «جَرْى» منطبق شده است. امام باقر عليه السلام معتقد است كه اگر آيات را منحصر به حوادث تاريخى پيشين بدانيم و نتوانيم آنها را نسبت به رخدادهاى نوپيدا جارى كنيم ، در واقع ، به مرگ قرآن ، تن داده ايم. [١] تشبيه جريان داشتن قرآن ، همانند خورشيد وماه ، تشبيه لطيفى است ؛ زيرا با طلوع و غروب هر روزه خورشيد وماه ، ما احساس آغازى نو داريم وگويا اين ، همان

[١] در اين باره ، ر.ك : «علّامه مجلسى و تعامل يا روايات تفسيرى» ، على نصيرى ، فصل نامه علوم حديث، شماره ٢٢ .[٢] الكافى، ج ١ ، ص ١٩٢ ؛ بحار الأنوار، ج ٣٥ ، ص ٤٠١ .[٣] سوره حج، آيه ٤٠ .[٤] ر. ك : نور الثقلين ، ج ٣ ، ص ٥٠١ .[٥] همان جا .[٦] ر.ك : الكافى، ج١، ص ١٩٢؛ بحار الأنوار، ج٣٥، ص ٤٠١ .[٧] الأمالى ، طوسى، ص ٥٨٠ ؛ بحار الأنوار، ج٢، ص ٢٨٠ .[٨] نور الثقلين، ج٢ ، ص ٤٨٢.[٩] المسائل السروية، ص ٧٩ ؛ الكافى، ج٢، ص ٦٢٨ .[١٠] الكافى، ج٢، ص ٦٢٧ ؛ بحار الأنوار، ج٨٩، ص ١١٤ .[١١] مرآة العقول ،ج٥ ، ص ٢٧ ـ ٢٨ .[١٢] سوره بقره، آيه ٥٩.[١٣] مرآة العقول ، ج ٥ ، ص ٧٦ .[١٤] همان ، ص ١٣٩ .