مجموعه مقالات فارسي کنگره بين المللي ثقة الاسلام کليني - مجموعه مؤلفان - الصفحة ٦٠٥

دقيق از اين سه اصل، از آنها در شرح و تفسير روايات ، بهره جسته است. براى نمونه ، ايشان بيشتر رواياتى را كه در آنها از تأثير سِحر بر پيامبر صلى الله عليه و آله و امام حسن و امام حسين عليهماالسلام سخن به ميان آمده ، بر تقيّه ، حمل كرده است ؛ [١] زيرا اهل سنّت ، بر تأثير سحر بر پيامبر صلى الله عليه و آله پاى فشرده اند. چنان كه در جايى ديگر ، روايتى از امام صادق عليه السلام را نقل مى كند كه در آن ، علّت اختلاف پاسخ هاى ائمّه عليهم السلام ، حفظ جان ياران و اصحاب دانسته شده است: يا زرارة! إنّ هذا خير لنا وأبقى لنا ولكم و لو اجتمعتم على أمر واحد لصدّقكم الناس علينا ولكان أقلّ لبقائنا وبقائكم. [٢] علّامه مجلسى در همين مبحث ، تأكيد مى كند كه اختلاف در پاسخ ائمّه عليهم السلام ناظر به اختلاف سطح مخاطبان است. [٣] از بهترين موارد بازگو كننده راهيافت اصل «رعايت سطوح مختلف مخاطبان» در سخنان اهل بيت عليهم السلام ، روايت امام صادق عليه السلام است كه بر اساس آن، امام در پاسخ عبد اللّه ديصانى ، خداوند را قادر به آن دانسته است كه دنيا را در تخم پرنده اى جاى دهد ، بى آن كه دنيا كوچك يا آن كه تخم مرغ ، بزرگ شود. [٤] علّامه مجلسى در توضيح اين روايت ، چهار توجيه آورده ودر توجيه چهارم چنين مى گويد: الرابع و هو الأظهر أنّ السائل لما كان قاصراً من فهم ما هو الحقّ، معانداً فلو أجاب صريحاً بعدم تعلّق القدرة به له لتشبّث بذلك ولجّ وعاند ، فأجاب بجواب متشابه له وجهان ، لعلمه بأنّه لايفرق بين الوجود العينى والانطباعى ولذا قنع بذلك ورجع. [٥] چنان كه پيداست ، علّامه مجلسى ، اين نظريه را در مقايسه با سه نظريه ديگر ،