سندى، و نقد محتوايى ، همچون : مخالفت با قرآن و سنّت معتبر، عقل، علم قطعى، تاريخ و... ، نقش بنيادين دارند . به عنوان مثال ، در روايتى از پيامبر صلى الله عليه و آله نقل كرده اند: إنّ اللّه خلق الفَرس فأجراها فعرقت و خلق نفسه منها؛ [١] خداوند ، اسب را آفريد وآن را تاخت ، و اسب عرق كرد و خود را از عرق اسب آفريد. نيز از پيامبر صلى الله عليه و آله نقل كرده اند كه خداوند در روز قيامت ، ساق پايش را آشكار مى سازد و هر مؤمنى براى او سجده مى كند. [٢] نيز گفته اند كه خداوند متعال ، هر شب جمعه از آسمان اوّل به آسمان چهارم، يا آسمان دنيا فرود آمده و مى گويد : «آيا توبه كار و مغفرت خواهى هست تا توبه او را بپذيرم و او را ببخشم؟!» . [٣] چنان كه به ابراهيم عليه السلام نسبت داده اند كه به خاطر سه دروغ ، از شفاعتْ محروم شده است: نخست آن جا كه گفت: من بيمارم «فَقَالَ إِنِّى سَقِيمٌ» ؛ [٤] دوم آن جا كه گفت: بت بزرگ ، ساير بت ها را شكسته است «بَلْ فَعَلَهُ كَبِيرُهُمْ» ؛ [٥] سوم ، جايى كه براى در امان ماندن از ستم پادشاه مصر ، به هنگام ورود به اين كشور گفت: ساره ، خواهر من است. [٦] نيز درباره پيامبر صلى الله عليه و آله روايت كرده اند كه ايشان به آوازه خوانى زنان گوش مى داده است [٧] يا مؤمنان را به جفا ، لعن و نفرين و دشنام مى داده است. [٨]

[١] نقد الحديث فى علم الرواية و علم الدراية، ص ١٩ .[٢] ر.ك : صحيح البخارى، ج ٦، ص ٧٢ و ج ٨، ص ١٨٢ .[٣] الموضوعات، ج ١، ص ١٢٢ .[٤] سورة صافات، آيه ٨٩ .[٥] سوره انبياء، آيه ٦٣ .[٦] صحيح البخارى، ج ٤، ص ١١٢ و ج ٥، ص ٢٢٦؛ صحيح مسلم، ج ٧، ص ٩٧؛ سنن الترمذى، ج ٤، ص ٤٤ .[٧] سنن الترمذى، ج ٥، ص ٦٢٤؛ مسند أحمد ، ج ٤، ص ٣٥٣ .[٨] صحيح البخارى، ج ٨، ص ٧٧؛ صحيح مسلم، ج ٨، ص ٢٥ .